Iran không cấm mà KHÔNG CÔNG NHẬN — đây là mô hình khác với cấm. Iran coi người sinh ra là công dân Iran thì vẫn là công dân Iran và hành xử như thể quốc tịch kia không tồn tại. Iran không tước gì cả, nhưng cũng không thừa nhận gì cả.

Bảo hộ lãnh sự gần như không hoạt động: nếu người mang hai quốc tịch gặp chuyện trên đất Iran thì cơ quan đại diện của nước kia thường không được tiếp cận, vì phía Iran coi đây là việc nội bộ. Ngoài ra vào Iran bằng hộ chiếu nước ngoài không xoá được quốc tịch Iran, và nghĩa vụ theo luật Iran vẫn áp dụng gồm cả nghĩa vụ quân sự với nam giới ở độ tuổi quy định.

Phải phân biệt hai câu hỏi khác nhau: nước này có cho tôi giữ hai quốc tịch không, và nếu tôi gặp chuyện trên đất nước đó thì nước còn lại giúp được gì cho tôi. Câu thứ hai gần như không bao giờ được hỏi trong lúc bàn chi phí và thời gian hồ sơ. Khi anh chị đứng trên lãnh thổ của một nước mà mình mang quốc tịch, nước đó coi anh chị là công dân của họ — đây là quy tắc chung của thế giới, không riêng Iran.

Có, từ năm 2019 Iran thông qua quy định cho phép con của phụ nữ Iran với người chồng nước ngoài được nhận quốc tịch Iran theo thủ tục quy định. Đây là cơ chế theo đơn và có điều kiện chứ không tự động ngang bằng dòng cha, nhưng vẫn là thay đổi thật với hàng chục nghìn gia đình. Đây cũng là trường hợp đầu tiên trong thư viện này cho thấy loại quy định bất bình đẳng giới trong luật quốc tịch sửa được.

Thanh toán, không phải thuế hay thủ tục. Phần lớn ngân hàng Iran bị hạn chế hoặc cắt khỏi các kênh thanh toán quốc tế thông dụng, và nhiều ngân hàng ở nước thứ ba từ chối xử lý giao dịch liên quan tới Iran vì rủi ro tuân thủ của chính họ. Thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ quốc tế nói chung không dùng được tại Iran. Doanh nghiệp phải làm rõ chuyện này với ngân hàng của mình, bên vận tải và bên bảo hiểm trước khi bàn phần thương mại.

Không. Nhập tịch cho người nước ngoài tồn tại trên luật nhưng đòi hỏi cư trú dài và xét duyệt theo từng trường hợp với số lượng rất nhỏ. Thôi quốc tịch Iran là thủ tục có tồn tại nhưng rất khó và mang tính định đoạt.

Cùng một cơ chế: một vùng nước lớn bị mất vì nước đầu nguồn được lấy đi tưới tiêu. Hồ Urmia từng là hồ nước mặn lớn nhất Trung Đông và đã teo lại rất mạnh, cùng họ vấn đề với Biển Aral ở Kazakhstan và Uzbekistan. Ba nước, ba hồ, một cơ chế.

Dù bị chinh phục nhiều lần, Iran giữ được ngôn ngữ và bản sắc riêng thay vì bị đồng hoá, khác với phần lớn vùng Trung Đông vốn chuyển sang tiếng Ả Rập. Tiếng Ba Tư tồn tại liên tục và trở thành ngôn ngữ văn học lớn của cả một vùng rộng, ảnh hưởng tới Trung Á, Afghanistan, Nam Á và đế chế Mughal ở Ấn Độ. Tiếng Dari ở Afghanistan và tiếng Tajik ở Tajikistan đều thuộc cùng vùng ngôn ngữ này.