Ioane Teitiota, công dân Kiribati, xin tị nạn tại New Zealand vì nước biển dâng khiến quê nhà không còn sống được. Uỷ ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc năm 2020 không chấp nhận khiếu nại cụ thể của ông vì cho rằng rủi ro chưa đủ tức thời, nhưng nêu rõ nguyên tắc chung: khi tác động khí hậu ở nước gốc đe doạ quyền được sống thì quốc gia không được trục xuất người đó về đó. Đây là lần đầu một cơ quan nhân quyền quốc tế công nhận rủi ro khí hậu có thể kích hoạt nghĩa vụ không trục xuất.

Năm 2014 chính phủ Kiribati mua khoảng 20 km² đất trên đảo Vanua Levu của Fiji, mục đích công bố là bảo đảm lương thực trước mắt và giữ một lựa chọn cho tương lai nếu phần lớn lãnh thổ không còn ở được. Mảnh đất này không tạo ra quyền định cư nào cho người nước ngoài và cũng không phải quốc tịch thứ hai cho người Kiribati.

Thay vì chờ tới lúc phải sơ tán khẩn cấp, Kiribati chủ trương đào tạo người dân có tay nghề được các nước láng giềng công nhận, để họ ra đi như người lao động có kỹ năng chứ không phải người tị nạn. Cách một người rời khỏi nước mình quyết định họ được đối xử ra sao ở nước đến.

Banaba là một đảo của Kiribati có trữ lượng phosphate rất lớn, và khai thác từ đầu thế kỷ 20 đã phá huỷ phần lớn bề mặt đảo. Năm 1945 người Banaba được đưa tới đảo Rabi ở Fiji, nơi cộng đồng này vẫn sinh sống. Họ giữ quốc tịch Kiribati trong khi sống lâu dài trên đất Fiji — một trong rất ít ví dụ thực tế về cộng đồng được tái định cư xuyên quốc gia mà vẫn giữ quốc tịch gốc.

Cả hai đều lập từ nguồn thu phosphate cùng thời kỳ. Quỹ RERF của Kiribati lập năm 1956 vẫn còn tới nay, còn quỹ của Nauru đã tiêu tán. Khác biệt nằm ở kỷ luật rút tiền và cơ chế quản trị, không ở may mắn hay quy mô. Nói cho đủ thì RERF cũng đã bị rút xuống đáng kể qua nhiều giai đoạn ngân sách khó khăn.

Không. Quốc tịch theo huyết thống và nhập tịch cho người nước ngoài rất hạn chế. Nếu có ai chào quốc tịch Kiribati theo diện đầu tư, hoặc gắn nó với quyền vào Úc, New Zealand hay Fiji, thì hãy dừng lại — không có chương trình nào như vậy.

Để cả nước dùng chung một ngày; trước đó hai nửa đất nước lệch nhau một ngày vì lãnh thổ trải qua đường đổi ngày quốc tế. Hệ quả phụ là Kiribati trở thành nơi đón ngày mới đầu tiên trên thế giới. Khác với Samoa năm 2011 chỉnh để khớp với bạn hàng, Kiribati chỉnh để khớp với chính mình.

Có, ở mức nghiêm trọng. Phần lớn đất cao chưa tới ba mét trên mực nước biển; triều cường gây ngập, nước ngầm nhiễm mặn và xói lở bờ là chuyện thường ngày chứ không phải kịch bản tương lai. Đây là nhóm rủi ro cùng với Tuvalu, Marshall và Maldives.