Tháng 11/2020 Zambia không trả được một khoản lãi trái phiếu quốc tế và trở thành nước đầu tiên vỡ nợ trái phiếu chính phủ trong giai đoạn đại dịch. Tái cơ cấu mất hơn ba năm vì nợ phân tán ở nhiều nhóm chủ nợ — trái chủ tư nhân quốc tế, các chủ nợ song phương chính thức trong đó Trung Quốc là chủ nợ lớn, và các định chế đa phương — và các nhóm phải đạt thoả thuận có điều kiện tương đương nhau, không nhóm nào chịu nhận thiệt hơn.

Vì phần lớn chương trình quốc tịch theo đầu tư là đưa tiền cho một nhà nước nhỏ. Zambia cho thấy nhà nước gặp khó khăn tài chính không mất khả năng cấp hộ chiếu — hộ chiếu vẫn được cấp, quốc tịch vẫn còn giá trị. Nhưng ba thứ khác thay đổi ngay: đồng tiền mất giá, ngân sách bị siết nên chi cho hạ tầng và điện đều giảm, và tiếp cận vốn quốc tế đóng lại khiến dự án bất động sản dở dang khó tìm vốn tiếp.

Câu hỏi đúng không phải diện nào rẻ hơn mà là phần mình bỏ ra có phụ thuộc vào sức khoẻ tài chính của nhà nước đó trong mười năm tới không. Với khoản quyên góp vào quỹ quốc gia thì tiền đã đi, thứ nhận lại là quốc tịch, và quốc tịch không mất theo ngân sách. Với bất động sản thì rủi ro nằm đúng ở chỗ đó — và đây là lý do thật để nhìn kỹ diện bất động sản.

Có, từ sửa đổi hiến pháp năm 2016. Trước đó Zambia buộc phải chọn một, và chính quy định kiểu đó ở nước láng giềng Zimbabwe đã đẩy hàng trăm nghìn người gốc Zambia vào cảnh không có quốc tịch nào. Người từng mất quốc tịch Zambia do quy định cũ có thể xin lại.

Đồng và coban là trụ cột, chiếm phần áp đảo trong kim ngạch xuất khẩu. Đồng là mặt hàng có nhu cầu tăng mạnh vì lưới điện, xe điện và trung tâm dữ liệu đều cần rất nhiều. Ngoài ra có nông nghiệp gồm ngô, thuốc lá, đường, cùng thuỷ điện và du lịch.

Thuế và quy định với ngành khai khoáng đã thay đổi nhiều lần trong hai thập kỷ, và mỗi lần thay đổi lại ảnh hưởng tới quyết định đầu tư dài hạn của các công ty mỏ. Với người tính làm ăn trong ngành này, tính ổn định của chính sách thuế quan trọng ngang mức thuế.

Vì Zambia phụ thuộc nặng vào thuỷ điện. Một đợt hạn hán nghiêm trọng làm giảm sản lượng thuỷ điện, gây cắt điện diện rộng và kéo tăng trưởng xuống, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất — chuyện này đã xảy ra trong đúng giai đoạn tái cơ cấu nợ.

Không. Các diện có trên luật gồm giấy phép lao động, giấy phép đầu tư theo ngưỡng quy định, cư trú theo hôn nhân và diện hưu trí. Nếu có ai chào quốc tịch Zambia theo diện đầu tư thì hãy dừng lại.