Tổng quan
Áo giữ hộ chiếu hạng 4 thế giới với 164 điểm đến không cần xin thị thực trước, là thành viên Liên minh Châu Âu, nằm trong Schengen và dùng đồng euro.
Áo là nước bị mô tả sai nhiều nhất trong toàn bộ ngành này, nên bài viết bắt đầu bằng việc nói rõ điều đó.
Áo KHÔNG có chương trình quốc tịch theo đầu tư. Thứ vẫn được rao bán dưới cái tên đó thực chất là một điều khoản trong Luật Quốc tịch cho phép chính phủ liên bang trao quốc tịch cho người có công trạng đặc biệt xuất sắc vì lợi ích của nước Cộng hoà. Ba điểm phân biệt nó với một chương trình:
- Không có ngưỡng công bố, không có bảng giá, không có danh mục đầu tư đủ điều kiện. Không có gì để đối chiếu xem mình có đủ hay không.
- Quyết định là tuỳ nghi. Chính phủ liên bang xét từng trường hợp và có toàn quyền từ chối. Không có quyền khiếu nại rằng "tôi đã đáp ứng điều kiện".
- Số lượng rất nhỏ — mỗi năm chỉ vài trường hợp trên cả nước, và không chỉ dành cho đóng góp kinh tế: khoa học, nghệ thuật, thể thao đều nằm trong phạm vi điều luật.
Nói cách khác: đây không phải sản phẩm để mua, và bất kỳ ai cam kết kết quả cho anh chị đều đang cam kết thứ họ không kiểm soát được. Nếu có nơi báo giá cụ thể cho "quốc tịch Áo", hãy hiểu rằng con số đó là mức đóng góp họ đề xuất, không phải mức đảm bảo được nhận.
Một điều nữa cần biết ngay: Áo về nguyên tắc KHÔNG cho giữ hai quốc tịch khi nhập tịch — giống Hà Lan, khác Thuỵ Sĩ và Ai Len. Người nhập tịch theo diện thông thường phải từ bỏ quốc tịch gốc. Trớ trêu là diện công trạng đặc biệt lại nằm trong số ít ngoại lệ được giữ cả hai — và đó chính là lý do nó được quảng cáo mạnh tới vậy.
Địa lý & khí hậu
Áo nằm giữa lòng châu Âu, không giáp biển, giáp tám nước: Đức, Séc, Slovakia, Hungary, Slovenia, Ý, Thuỵ Sĩ và Liechtenstein. Dãy Alps chiếm khoảng hai phần ba diện tích, phần đông bắc là đồng bằng lưu vực sông Danube — nơi có thủ đô Vienna và phần lớn dân cư.
Khí hậu lục địa ôn hoà: mùa đông lạnh có tuyết, mùa hè ấm, bốn mùa rõ rệt. Vùng núi có mùa trượt tuyết dài, và du lịch núi là ngành kinh tế thật sự chứ không phải phụ trợ.
Vienna nhiều năm liền đứng đầu các bảng xếp hạng thành phố đáng sống nhất thế giới — nhờ tổ hợp an toàn, y tế, văn hoá, giao thông công cộng và đặc biệt là nhà ở xã hội, thứ sẽ nói ở phần dưới.
Lịch sử hình thành
Trong nhiều thế kỷ, Vienna là kinh đô của Đế quốc Habsburg rồi Đế quốc Áo-Hung — một thực thể đa sắc tộc trải khắp Trung Âu. Đế quốc tan rã sau Thế chiến thứ nhất năm 1918, để lại một nước Áo nhỏ nói tiếng Đức với một thủ đô quá khổ so với phần còn lại: đó là lý do Vienna có kiến trúc, nhà hát và bảo tàng của một đế chế trong một nước chín triệu dân.
Áo bị Đức Quốc xã sáp nhập năm 1938, và sau Thế chiến thứ hai bị bốn cường quốc Đồng minh chiếm đóng tới năm 1955. Điều kiện để lấy lại độc lập hoàn toàn là tuyên bố trung lập vĩnh viễn, được ghi vào luật hiến pháp cùng năm.
Vì vậy: Áo không phải thành viên NATO, dù là thành viên EU từ năm 1995. Trung lập vẫn là một phần bản sắc chính trị tới nay, và điều đó phân biệt Áo với Phần Lan hay Thuỵ Điển — hai nước đã từ bỏ thế không liên kết trong những năm gần đây.
Vienna cũng là nơi đặt trụ sở nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế và OPEC — một phần di sản của vị thế trung lập.
Văn hoá & con người
Khoảng 9,1 triệu dân, ngôn ngữ chính thức là tiếng Đức, dùng ở dạng tiếng Đức Áo với khác biệt về từ vựng và cách phát âm so với tiếng Đức chuẩn ở Đức.
Áo là cường quốc âm nhạc cổ điển — Mozart, Haydn, Schubert, Strauss và trường phái Vienna. Đây không chỉ là quá khứ: đời sống hoà nhạc và nhà hát opera vẫn dày đặc và được trợ cấp mạnh, nên vé không xa tầm với như nhiều người nghĩ.
Văn hoá quán cà phê Vienna là một thiết chế xã hội thật sự, được UNESCO ghi nhận. Ngồi hàng giờ với một tách cà phê và tờ báo là chuyện bình thường, không phải chiếm chỗ.
Xã hội chuộng hình thức và tôn trọng thứ bậc hơn hẳn Hà Lan hay Bắc Âu: học hàm học vị được dùng trong xưng hô và ghi cả trên giấy tờ, cách xưng hô trang trọng được giữ lâu hơn trước khi chuyển sang thân mật. Người Việt vốn quen tôn trọng thứ bậc thường thấy điều này dễ chịu hơn là sự thẳng thừng kiểu Hà Lan.
Tiếng Anh phổ biến trong ngành du lịch và giới trẻ ở Vienna, nhưng thấp hơn Hà Lan hay Bắc Âu rõ rệt. Không biết tiếng Đức thì đời sống hành chính và cơ hội việc làm hẹp lại nhanh.
Kinh tế & cơ hội
Kinh tế Áo mạnh ở cơ khí và thiết bị công nghiệp, thép (voestalpine), ngân hàng khu vực Trung và Đông Âu — các ngân hàng Áo có mạng lưới lớn ở vùng này nhờ mối liên hệ lịch sử, dược phẩm và công nghệ sinh học, du lịch (đóng góp một phần đáng kể GDP, cả mùa đông lẫn mùa hè), và năng lượng tái tạo với thuỷ điện chiếm tỷ trọng lớn.
Nhu cầu lao động nước ngoài tập trung ở kỹ thuật, công nghệ thông tin, y tế và điều dưỡng, cùng một số ngành nghề kỹ thuật lành nghề.
Thuế thu nhập cá nhân và đóng góp an sinh xã hội ở mức cao, thuộc nhóm cao trong OECD. Đổi lại là hệ thống y tế, hưu trí và nhà ở xã hội rộng.
Và như mọi trường hợp: nghĩa vụ thuế tại Áo không thay thế nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.
Chương trình định cư
Điều khoản công trạng đặc biệt — không phải chương trình
Đã nói ở phần mở đầu, nhắc lại ngắn gọn: quyết định tuỳ nghi của chính phủ liên bang, không có ngưỡng công bố, số lượng rất nhỏ mỗi năm, không có gì đảm bảo. Ai coi đây là kế hoạch chính cho gia đình mình là đang đặt cược, không phải đang lập kế hoạch.
Những con đường có thật
- Thẻ Đỏ-Trắng-Đỏ (Rot-Weiß-Rot Karte) — hệ thống tính điểm cho lao động có tay nghề. Điểm cộng theo trình độ học vấn, kinh nghiệm, năng lực tiếng Đức và tiếng Anh, tuổi. Có các nhánh riêng cho lao động rất cao cấp, nghề thiếu nhân lực theo danh mục công bố hằng năm, người tốt nghiệp đại học Áo, và người khởi nghiệp. Nhánh khởi nghiệp xét kế hoạch kinh doanh và tính đổi mới — không phải chương trình đầu tư dù có yêu cầu về vốn hoạt động.
- Thẻ Xanh EU — cho lao động trình độ cao có hợp đồng đạt ngưỡng lương, cộng dồn thời gian ở các nước EU khác.
- Du học — hệ thống đại học công có học phí thấp; người tốt nghiệp được ở lại một thời gian để tìm việc và có nhánh Thẻ Đỏ-Trắng-Đỏ riêng.
- Đoàn tụ gia đình — có yêu cầu về thu nhập, nhà ở và bảo hiểm y tế; một số diện có hạn ngạch năm.
- Người tự túc tài chính — diện cư trú cho người có thu nhập ổn định không đến từ làm việc tại Áo, kèm yêu cầu tiếng Đức và bảo hiểm. Diện này có hạn ngạch hằng năm rất nhỏ, và thực tế cạnh tranh gay gắt. Đây là thứ gần nhất với "cư trú theo năng lực tài chính" ở Áo, nhưng đừng nhầm nó với một chương trình đầu tư.
Quốc tịch theo diện thông thường
Điều kiện chính: mười năm cư trú hợp pháp liên tục, trong đó ít nhất năm năm ở diện định cư — rút ngắn xuống sáu năm trong một số trường hợp như người tị nạn, công dân EU/EEA, hoặc người chứng minh được mức hoà nhập cao gồm năng lực tiếng Đức ở trình độ cao hơn. Kèm theo: chứng chỉ tiếng Đức, bài kiểm tra kiến thức về Áo và về bang nơi cư trú, thu nhập ổn định đủ mức quy định trong nhiều năm gần nhất, không phụ thuộc trợ cấp xã hội, và lý lịch tư pháp trong sạch.
Yêu cầu về thu nhập ở Áo chặt hơn nhiều nước và là lý do trượt phổ biến — cần thu nhập đều đặn trong một khoảng thời gian dài, không phải một năm khá.
Và như đã nêu: phải từ bỏ quốc tịch gốc, trừ những ngoại lệ hẹp.
Cuộc sống thực tế
Nhà ở tại Vienna là điểm sáng hiếm có ở châu Âu. Thành phố sở hữu và điều tiết một khối lượng nhà ở xã hội rất lớn — một phần đáng kể dân cư sống trong đó, và đây không phải nhà cho người nghèo mà mở cho cả tầng lớp trung lưu. Kết quả là tiền thuê ở Vienna thấp hơn hẳn Amsterdam, Dublin hay Zurich, và đó là một trong những lý do chính khiến thành phố này liên tục đứng đầu bảng đáng sống. Lưu ý: điều kiện tiếp cận nhà xã hội thường đòi thời gian cư trú tại thành phố, nên người mới sang chưa dùng được ngay.
Y tế: hệ thống bảo hiểm bắt buộc gắn với việc làm, bao phủ rộng, chất lượng tốt.
Giáo dục: trường công miễn phí; đại học công có học phí thấp kể cả với sinh viên ngoài EU so với mặt bằng Tây Âu.
Giao thông công cộng: Vienna có vé năm giá rất thấp so với các thủ đô Tây Âu, và mạng lưới dày. Nhiều gia đình sống không cần ô tô.
Thiên nhiên: núi Alps trong tầm đi lại cuối tuần từ hầu hết các thành phố lớn.
Điều cần chuẩn bị: tiếng Đức là bắt buộc trên thực tế; thủ tục hành chính chặt và đòi giấy tờ đầy đủ; và xã hội tuy lịch thiệp nhưng mất thời gian để thân.
Ai nên cân nhắc Áo
Phù hợp nếu:
- Anh chị có tay nghề kỹ thuật, công nghệ hoặc y tế và có thể đạt đủ điểm cho Thẻ Đỏ-Trắng-Đỏ — hệ thống tính điểm minh bạch, tự chấm trước được.
- Anh chị sẵn sàng học tiếng Đức nghiêm túc: đây là điều kiện thực tế cho cả việc làm lẫn quốc tịch.
- Anh chị coi trọng chi phí nhà ở hợp lý ở một thủ đô lớn — Vienna là ngoại lệ thật giữa các thủ đô Tây Âu.
- Anh chị nhắm chất lượng sống dài hạn cho gia đình, không nhắm giấy tờ nhanh.
Chưa phù hợp nếu:
- Anh chị đang tìm "quốc tịch Áo theo đầu tư": không tồn tại như một chương trình. Có nơi báo giá cụ thể không có nghĩa là có sản phẩm.
- Anh chị muốn giữ quốc tịch Việt Nam khi nhập tịch Áo — diện thông thường buộc phải từ bỏ.
- Anh chị không định học tiếng Đức.
- Anh chị cần thu nhập linh hoạt, thất thường: điều kiện thu nhập ổn định nhiều năm cho quốc tịch Áo là rào cản thật.