Đan Mạch: không có visa vàng, chỉ có đường đi làm và đi học
Đan Mạch không bán quốc tịch và cũng không có chương trình cư trú theo diện đầu tư. Ai muốn sang đây định cư phải đi bằn…
Phần Lan: hạnh phúc nhất thế giới, và cũng kín cửa nhất với tiền
Phần Lan đứng đầu bảng hạnh phúc thế giới nhiều năm liền và có nền giáo dục được cả thế giới sao chép. Nhưng đây là nước…
Guinea — Nước duy nhất nói KHÔNG, và cái giá phải trả ngay lập tức
Năm 1958, Guinea là thuộc địa Pháp DUY NHẤT bỏ phiếu chống, chọn độc lập ngay lập tức. Pháp rút đi trong vài tuần, mang …
Áo: cái gọi là "quốc tịch theo đầu tư" ở đây không phải một chương trình
Áo là nước EU bị rao bán sai nhiều nhất. Điều luật cho nhập tịch vì "công trạng đặc biệt" là quyền quyết định tuỳ nghi c…
Malawi — Nơi cả một thế hệ đi làm mỏ ở nước khác, và cái giá phải trả ở đời sau
Trong nhiều thập kỷ, lao động Malawi đi làm mỏ và nông trại ở Nam Phi và Zimbabwe. Con cháu họ về sau bị chính nước sinh…
Cuba — Nước từng bắt công dân xin phép mới được rời đi, và đã bỏ quy định đó năm 2013
Tới năm 2013, công dân Cuba muốn ra nước ngoài phải xin giấy phép xuất cảnh do chính nước mình cấp. Quy định đó đã bị bã…
Azerbaijan — Nơi ngành dầu mỏ thế giới bắt đầu, và nước láng giềng có luật quốc tịch ngược hẳn Armenia
Baku là nơi giếng dầu công nghiệp đầu tiên của thế giới ra đời, và có thời điểm cung cấp khoảng một nửa lượng dầu toàn c…
Niger — Nơi một đạo luật khiến việc chở người trong chính nước mình thành tội hình sự
Năm 2015, Niger hình sự hoá việc vận chuyển người di cư qua sa mạc — kể cả trên tuyến đi lại nội khối vốn hợp pháp. Đây …
Seychelles: hộ chiếu mạnh nhất châu Phi, và bài học từ một chương trình bán quốc tịch đã bị dẹp
Seychelles có hộ chiếu mạnh nhất châu Phi. Thập niên 1990, nước này từng có một chương trình bán quốc tịch kèm bảo hộ ph…
Kyrgyzstan — Nước Trung Á duy nhất cho hai quốc tịch, và vì sao điều đó quan trọng với người Việt
Bốn nước Trung Á còn lại đều theo nguyên tắc một quốc tịch. Kyrgyzstan thì không — và với người Việt Nam muốn thêm chứ k…
Vatican — Nước duy nhất trên thế giới mà quốc tịch mất đi khi ta thôi việc
Ở mọi nước khác, quốc tịch gắn với nơi sinh hoặc dòng dõi và theo ta suốt đời. Ở Vatican, quốc tịch gắn với chức vụ — có…
Eswatini — Nước đổi tên năm 2018, và chế độ quân chủ tuyệt đối cuối cùng của châu Phi
Năm 2018, Swaziland đổi tên thành Eswatini bằng một tuyên bố của nhà vua. Đây là chế độ quân chủ tuyệt đối cuối cùng ở c…
Mauritania — Nước cuối cùng trên thế giới bãi bỏ chế độ nô lệ, và những người bị đẩy qua biên giới không giấy tờ
Mauritania bãi bỏ chế độ nô lệ năm 1981 — muộn nhất thế giới — và hình sự hoá nó năm 2007. Cùng thời kỳ đó, hàng chục ng…
Liberia — Nước duy nhất trên thế giới còn ghi tiêu chí chủng tộc trong điều kiện nhập quốc tịch
Hiến pháp Liberia giới hạn quốc tịch cho người "gốc da đen". Đây là nước duy nhất còn giữ một tiêu chí như vậy, và lý do…
Somalia — Hộ chiếu yếu nhất thế giới, và một lãnh thổ cấp hộ chiếu mà gần như không ai nhận
Hộ chiếu Somalia xếp gần cuối mọi bảng xếp hạng. Nhưng dữ kiện đáng học hơn nằm ở Somaliland — một lãnh thổ vận hành như…
Cộng hoà Congo — Nước nhỏ bên kia sông, và bài học về việc dầu hết trước khi kịp chuẩn bị
Cộng hoà Congo là nước nhỏ hơn trong hai nước cùng tên. Kinh tế phụ thuộc dầu ở mức cực đoan, và sản lượng đang giảm — đ…
Togo — Dải đất hẹp sống bằng một cảng, và bài học về việc bán dịch vụ trung chuyển
Togo rộng chưa tới 120 km ở chỗ rộng nhất, và cảng Lomé là cảng nước sâu quan trọng bậc nhất Tây Phi. Đây là ví dụ rõ về…
Burkina Faso — Nước tự đổi tên thành "đất của những người ngay thẳng"
Năm 1984, Thượng Volta đổi tên thành Burkina Faso — một cái tên ghép từ HAI ngôn ngữ bản địa khác nhau, cố ý không ưu ái…
Cộng hoà Trung Phi — Nước đầu tiên ở châu Phi lấy Bitcoin làm tiền pháp định, rồi bỏ
Năm 2022, Cộng hoà Trung Phi tuyên bố lấy Bitcoin làm tiền pháp định — nước thứ hai trên thế giới. Chưa đầy hai năm sau,…
Lesotho — Một trong ba nước trên thế giới bị bao trọn bởi đúng một nước khác
Lesotho nằm gọn bên trong Nam Phi, không có một mét biên giới nào với nước thứ ba. Chỉ có ba nước như vậy trên thế giới,…
Cabo Verde — Quần đảo mà số người rời đi đông hơn số người ở lại, từ hơn một thế kỷ trước
Người Cabo Verde đã di cư từ thế kỷ 19, sớm hơn hầu hết các dòng di cư châu Phi khác — và nhiều người trong số đó đi trê…
Mozambique — Nơi hai tỷ đô nợ nhà nước được giấu khỏi chính nhân dân nước đó
Năm 2016, người ta phát hiện Mozambique có hơn hai tỷ đô nợ được nhà nước bảo lãnh mà quốc hội và công chúng không hề bi…
Botswana — Nước duy nhất biến kim cương thành phát triển, và cách họ làm được
Năm 1966 Botswana là một trong những nước nghèo nhất thế giới. Sau đó người ta tìm thấy kim cương. Khác với gần như mọi …
Việt Nam — Quốc tịch, hai quốc tịch và câu hỏi quan trọng nhất với người sắp có hộ chiếu thứ hai
Bài quan trọng nhất của thư viện này, vì gần như mọi người đọc đều bắt đầu từ hộ chiếu Việt Nam. Trọng tâm: nhận quốc tị…
Afghanistan — Hộ chiếu yếu nhất thế giới, và điều đó thực sự có nghĩa là gì
Hộ chiếu Afghanistan xếp gần cuối mọi bảng xếp hạng thế giới, đi được 26 điểm đến. Bài này giải thích con số đó có nghĩa…
Kazakhstan — Cực đối lập của Việt Nam về hai quốc tịch, và nước tự nguyện từ bỏ kho vũ khí hạt nhân lớn thứ tư thế giới
Kazakhstan cấm hai quốc tịch một cách nghiêm ngặt — nhận quốc tịch nước khác là mất quốc tịch Kazakhstan, và giấu đi còn…
Pakistan — Cho hai quốc tịch nhưng chỉ với một danh sách nước, và bài học về trận lụt 2022
Pakistan cho phép hai quốc tịch — nhưng chỉ với khoảng hai chục nước được chỉ định, và Việt Nam không nằm trong đó. Ngay…
Quần đảo Solomon — Hộ chiếu mạnh bất ngờ, 87% đất không bán được, và một cuộc can thiệp quốc tế hiếm hoi kết thúc đúng cách
Quần đảo Solomon giữ hộ chiếu hạng 30 — mạnh hơn nhiều nước giàu hơn nó. Đằng sau con số đó là 87% đất theo tập quán khô…
Palestine — Nơi cùng một nguồn gốc dân tộc lại dẫn tới sáu, bảy tư cách pháp lý khác nhau
Người gốc Palestine không có một tư cách pháp lý chung. Tuỳ nơi sinh sống mà cùng một dòng dõi có thể dẫn tới giấy tờ đi…
Ba Lan: nền kinh tế tăng trưởng bền nhất EU, và một cộng đồng người Việt lâu đời
Ba Lan là nước EU duy nhất không suy thoái trong khủng hoảng 2008, có hộ chiếu hạng 6, và một cộng đồng người Việt hình …
Tonga — Vương quốc chưa từng bị đô hộ, và vụ bán hộ chiếu để lại bài học đắt nhất Thái Bình Dương
Tonga là quốc gia Thái Bình Dương duy nhất chưa từng bị đô hộ, toàn bộ đất đai thuộc về Vương miện và không bán được. Nh…
Séc: nơi duy nhất ở châu Âu người Việt là dân tộc thiểu số được công nhận
Từ năm 2013, người Việt là một trong những dân tộc thiểu số chính thức của Cộng hoà Séc — quy chế không nước châu Âu nào…
Senegal — Đảo Gorée, và nước sắp bước vào cùng bài kiểm tra dầu mỏ với Guyana
Senegal có đảo Gorée — biểu tượng của tuyến buôn nô lệ xuyên Đại Tây Dương — và từ năm 2024 bắt đầu sản xuất dầu khí. Nư…
Uzbekistan — Nước từng bắt chính công dân xin phép mới được ra khỏi nước, và đã bỏ quy định đó
Tới hết năm 2018, công dân Uzbekistan muốn ra nước ngoài phải xin thị thực xuất cảnh do chính nước mình cấp. Quy định đó…
Liên bang Micronesia — Hiệp ước COFA, 607 hòn đảo và câu hỏi về quyền vào Mỹ
Micronesia là mảnh cuối của bộ ba COFA cùng Palau và Marshall: công dân được sống và làm việc tại Mỹ không cần visa, như…
Bhutan — Nước duy nhất âm carbon, thu phí du khách theo ngày, và có một chương lịch sử về quốc tịch ít ai kể
Bhutan là nước duy nhất trên thế giới hấp thụ nhiều carbon hơn thải ra, có hiến pháp bắt buộc giữ tối thiểu 60% diện tíc…
Ghana — Nước mở quốc tịch cho con cháu của những người từng bị đưa đi khỏi đây
Năm 2019, Ghana mời con cháu của những người từng bị bắt làm nô lệ trở về, và cấp quốc tịch cho một số người trong đó. Đ…
Ấn Độ — OCI không phải quốc tịch, và vì sao hiểu nhầm điều đó là hiểu nhầm tốn kém nhất
Ấn Độ không cho hai quốc tịch. Thay vào đó nước này tạo ra OCI — một quy chế cho quyền sống và làm việc trọn đời nhưng K…
Bangladesh — Nước cho hai quốc tịch mà ít người biết, và nơi có trại tị nạn lớn nhất thế giới
Khác hẳn Ấn Độ và Nepal, Bangladesh CHO PHÉP hai quốc tịch trong những trường hợp nhất định — điều rất ít người biết. Ba…
Zimbabwe — Nơi hàng trăm nghìn người mất quốc tịch vì cha ông sinh ra ở nước khác, và bản hiến pháp trả lại
Đầu thập niên 2000, Zimbabwe buộc người mang quốc tịch nước khác phải từ bỏ — và áp dụng cả với hàng trăm nghìn người ch…
Bờ Biển Ngà — Nơi một khái niệm về "ai là người bản xứ" dẫn tới nội chiến
Thập niên 1990, một học thuyết về "tính bản xứ" được đưa vào chính trị Bờ Biển Ngà, loại trừ hàng triệu người gốc nhập c…
Turkmenistan — Khi nhà nước huỷ hiệp định hai quốc tịch và bắt hàng nghìn người phải chọn
Năm 2003 Turkmenistan chấm dứt hiệp định hai quốc tịch với Nga, buộc những người đang mang cả hai phải chọn một. Đây là …
Iraq — Nơi có luật thành văn đầu tiên, và trường hợp duy nhất trong thư viện này quốc tịch bị tước rồi được trả lại
Vùng đất này sinh ra chữ viết và bộ luật thành văn sớm nhất của loài người. Bốn nghìn năm sau, cũng chính nơi đây cho ví…
Syria — Nơi một cuộc tổng điều tra dân số năm 1962 tạo ra người không quốc tịch suốt nửa thế kỷ
Năm 1962, một cuộc kiểm kê dân số đặc biệt ở tỉnh Hasakah đã tước quốc tịch của hàng trăm nghìn người Kurd. Đây là ví dụ…
Honduras — Nơi sinh ra thuật ngữ "nước cộng hoà chuối", và một thí nghiệm về vùng pháp lý riêng đã bị huỷ
Thuật ngữ "nước cộng hoà chuối" ra đời từ Honduras đầu thế kỷ 20. Một trăm năm sau, nước này thử một thí nghiệm khác: cá…
Kenya — Nước đang thử biến trại tị nạn thành thị trấn, và cấp giấy tờ cho người ở đó
Kenya có hai trong những khu trại tị nạn lâu đời nhất thế giới, nơi nhiều người đã sinh ra và lớn lên mà chưa từng có gi…
Rwanda — Nơi một tấm thẻ căn cước trở thành công cụ giết người, và điều nước này làm sau đó
Thẻ căn cước do chính quyền thuộc địa Bỉ đặt ra có ghi thành phần dân tộc. Năm 1994, tấm thẻ đó được dùng để phân loại n…
Mông Cổ — Chỉ có hai nước láng giềng, và cách một nước nhỏ tự tạo ra nước thứ ba
Mông Cổ chỉ giáp Nga và Trung Quốc, không có đường ra biển, và mật độ dân số thấp nhất thế giới. Chính sách "láng giềng …
Benin — Nước mở đường quốc tịch cho con cháu những người từng bị đưa đi làm nô lệ
Benin đã thông qua luật cho phép người gốc Phi có tổ tiên bị đưa đi trong buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương xin quốc tị…
Uganda — Nơi 80.000 người bị trục xuất trong 90 ngày, và nơi có chính sách tị nạn cởi mở nhất thế giới
Năm 1972, Uganda trục xuất gần như toàn bộ cộng đồng gốc Nam Á trong chín mươi ngày. Năm mươi năm sau, chính nước này lạ…
Kosovo — Nơi cho thấy giá trị của một cuốn hộ chiếu phụ thuộc vào việc ai chịu công nhận nó
Kosovo tuyên bố độc lập năm 2008 và được khoảng một trăm quốc gia công nhận — nhưng không phải tất cả. Hệ quả rất cụ thể…
Tajikistan — Hiệp định hai quốc tịch duy nhất còn sống của Nga, và nước nói tiếng Ba Tư giữa Trung Á
Turkmenistan huỷ hiệp định hai quốc tịch với Nga năm 2003. Tajikistan ký một hiệp định cùng loại năm 1995, và nó vẫn còn…
Gabon — Nước đầu tiên được trả tiền vì đã KHÔNG chặt rừng
Gabon giữ được gần 90% diện tích là rừng, và là một trong những nước đầu tiên nhận được khoản chi trả quốc tế dựa trên v…
Lào — Nước láng giềng người Việt đi lại dễ nhất, và mảnh đất bị ném bom nặng nhất lịch sử
Công dân Việt Nam sang Lào được miễn thị thực theo thoả thuận song phương — một trong số rất ít nước hộ chiếu Việt Nam v…
Iran — Nước không công nhận quốc tịch thứ hai của công dân mình, và hệ quả rất thật của điều đó
Iran coi người mang hai quốc tịch chỉ là công dân Iran, và không công nhận quốc tịch còn lại. Điều này nghe như chi tiết…
Maroc — Nước không cho công dân từ bỏ quốc tịch, và hai thành phố EU nằm trên đất châu Phi
Quốc tịch Maroc gần như không thể từ bỏ — người sinh ra là công dân Maroc thì vẫn là công dân Maroc, dù mang thêm quốc t…
Mali — Điều gì xảy ra với hộ chiếu của anh khi nước anh rời khỏi một khối tự do đi lại
Mali cùng Burkina Faso và Niger đã rút khỏi khối kinh tế Tây Phi ECOWAS. Đây là lần hiếm hoi trong thư viện này một nước…
Libya — Khi một nước có hai chính quyền, ai là bên cấp hộ chiếu hợp lệ
Libya đã có giai đoạn hai chính quyền cùng tuyên bố thẩm quyền trên cùng một lãnh thổ. Câu hỏi thực tế phát sinh rất nha…
Kiribati — Vụ kiện định hình luật tị nạn khí hậu, và quỹ phosphate sống sót nơi Nauru thất bại
Kiribati là nơi xuất phát vụ kiện đưa biến đổi khí hậu vào luật nhân quyền quốc tế lần đầu tiên, là nước đi mua đất ở mộ…
Bỉ: thủ đô của châu Âu, thuế lao động cao nhất thế giới, và ba ngôn ngữ
Bruxelles là trụ sở của Liên minh Châu Âu và NATO, tạo ra một thị trường việc làm quốc tế hiếm có. Nhưng Bỉ cũng đánh th…
Djibouti — Nước nhỏ chứa căn cứ quân sự của nhiều cường quốc cùng lúc
Djibouti chưa tới một triệu dân nhưng có căn cứ quân sự thường trực của nhiều cường quốc trên cùng một mảnh đất. Đây là …
Na Uy: giàu nhờ dầu, nhưng không bán đường vào
Na Uy nằm trong Schengen nhưng không thuộc Liên minh Châu Âu, có quỹ đầu tư quốc gia lớn nhất thế giới — và không có bất…
Thuỵ Điển: cửa từng rộng nhất Bắc Âu, nay đang siết lại
Thuỵ Điển từng có hệ thống nhập cư lao động cởi mở bậc nhất châu Âu và từng là nước hiếm hoi không đòi thi tiếng để nhập…
Namibia — Nơi Liên Hợp Quốc từng cấp hộ chiếu cho một dân tộc chưa có nước
Trước năm 1990, Namibia bị quản lý trái với phán quyết quốc tế, và người Namibia không có nhà nước để cấp giấy tờ. Liên …
Sudan — Khi một nước tách đôi, hàng trăm nghìn người mất quốc tịch mà không đi đâu cả
Năm 2011, Nam Sudan tách ra. Luật Sudan sửa ngay sau đó khiến những người được coi là "đã có quốc tịch Nam Sudan" tự độn…
Bolivia — Nước vẫn giữ hải quân sau 140 năm không còn biển, và bản hiến pháp công nhận 36 ngôn ngữ
Bolivia mất đường ra biển năm 1884 và chưa bao giờ thôi đòi lại — nước này vẫn duy trì lực lượng hải quân và có ngày lễ …
Guinea Xích Đạo — Nước duy nhất ở châu Phi nói tiếng Tây Ban Nha, và khoảng cách lớn nhất giữa GDP và đời sống
Guinea Xích Đạo có GDP đầu người thuộc nhóm cao nhất châu Phi nhưng các chỉ số phát triển con người lại thấp hơn nhiều. …
CHDC Congo — Nước có khoáng sản trong mọi chiếc điện thoại, và cấm tuyệt đối hai quốc tịch
Cộng hoà Dân chủ Congo cung cấp phần lớn cobalt của thế giới — kim loại trong gần như mọi viên pin lithium. Nước này cũn…
Papua New Guinea — 800 ngôn ngữ, 97% đất không bán được, và quốc gia thứ 200 có thể ra đời ở đây
Papua New Guinea là nước đa dạng ngôn ngữ nhất hành tinh và là nơi tỷ lệ đất theo tập quán cao nhất thế giới. Đây cũng l…
Burundi — Nơi hơn một trăm nghìn người ra đi và được một nước khác nhận làm công dân
Người tị nạn Burundi là nhóm mà Tanzania đã nhập tịch cho hơn một trăm nghìn người — trường hợp khắc phục DUY NHẤT đã ho…
Samoa — Hạn ngạch New Zealand, đất theo tập quán và trường hợp quốc tịch lạ nhất thế giới
Samoa có hạn ngạch định cư riêng tại New Zealand, 81% đất là đất tập quán không bán được cho người nước ngoài, và ngay b…
Eritrea — Một trong số rất ít nước đánh thuế công dân theo QUỐC TỊCH, dù họ sống ở đâu
Eritrea thu một khoản từ công dân ở nước ngoài dựa trên chính quốc tịch của họ, không phải nơi cư trú. Rất ít nước làm đ…
Yemen — Nơi hai quốc gia từng tự nguyện nhập làm một, và nơi cà phê ra thế giới
Năm 1990, Bắc Yemen và Nam Yemen hợp nhất thành một nước — một trong số rất ít lần hai quốc gia độc lập tự nguyện nhập l…
Armenia — Kiều dân đông gấp nhiều lần dân trong nước, và luật quốc tịch viết theo thực tế đó
Số người Armenia sống ngoài Armenia đông gấp nhiều lần số người sống trong nước. Năm 2007 Armenia cho phép hai quốc tịch…
Guyana — Thí nghiệm dầu mỏ mới nhất thế giới, và ta đang được xem nó diễn ra trực tiếp
Năm 2015 người ta tìm thấy dầu ngoài khơi Guyana, và trong vài năm nước này trở thành một trong những nền kinh tế tăng t…
Suriname — Ngày độc lập đặt cả nước trước một lựa chọn quốc tịch, và một phần ba dân số đã chọn nước kia
Trước năm 1975, người Suriname mang quốc tịch Hà Lan. Khi độc lập, họ có một khoảng thời gian để chọn giữ quốc tịch nào …
Liban — Nước có kiều dân đông hơn dân trong nước nhiều lần, và chưa tổng điều tra dân số từ năm 1932
Số người gốc Liban trên thế giới đông hơn dân số trong nước nhiều lần — riêng Brazil được cho là có nhiều người gốc Liba…
Triều Tiên — Nơi con số xếp hạng hộ chiếu mất hết ý nghĩa, và vì sao điều đó đáng học
Hộ chiếu Triều Tiên trên bảng xếp hạng đi được 40 điểm đến. Con số đó gần như vô nghĩa, vì người dân bình thường không đ…
Nigeria — Nước đông dân nhất châu Phi, và nơi hai quốc tịch chỉ dành cho người sinh ra là công dân
Nigeria cho công dân theo diện sinh ra giữ thêm quốc tịch khác, nhưng người nhập tịch thì phải từ bỏ. Đây là mô hình thứ…
Nam Sudan — Nước trẻ nhất thế giới, và bài toán cấp quốc tịch cho một dân tộc không có giấy tờ
Nam Sudan độc lập năm 2011, là quốc gia trẻ nhất thế giới. Nó phải làm một việc gần như chưa nước nào làm trong thời hiệ…
Tchad — Nơi một cái hồ nuôi ba mươi triệu người đã teo lại trong một đời người
Hồ Tchad đã thu nhỏ rất mạnh kể từ thập niên 1960. Đây là một trong những thay đổi môi trường rõ rệt nhất hành tinh, và …
Barbados: không bán quốc tịch, nhưng có hai cửa cư trú mà nhiều người không biết
Barbados KHÔNG có chương trình quốc tịch theo đầu tư như các đảo Caribe láng giềng. Nhưng nước này có giấy phép cư trú đ…