Tóm tắt nhanh: Một báo giá dịch vụ định cư ở Việt Nam thường gộp ba lớp tiền chính cùng một nhóm chi phí phát sinh: khoản đầu tư hoặc đóng góp, các khoản phí nộp nhà nước nước ngoài, và phí dịch vụ của các bên trung gian. Hai báo giá có cùng tổng số có thể khác hẳn nhau về những gì được làm, ai làm và tiền đi lúc nào. Đọc báo giá đúng là tách được ba lớp đó và so từng lớp, không so tổng.
Anh chị cầm hai báo giá cho cùng một chương trình, cùng một gia đình năm người. Một bên thấp hơn bên kia vài chục nghìn đô la. Phản xạ tự nhiên là hỏi "sao bên kia cao thế".
Câu hỏi hữu ích hơn là "hai tờ này đang báo giá cho hai việc giống nhau không". Trong nhiều năm làm nghề, chúng tôi thấy phần lớn chênh lệch giữa các báo giá không đến từ lãi của đơn vị tư vấn, mà đến từ phạm vi công việc, cách gộp phí và thời điểm tiền rời tài khoản của anh chị.
Chúng tôi cũng là một đơn vị chào giá, nên bài này không so giá với ai. Mục đích là giúp anh chị đọc bất kỳ báo giá nào, kể cả của chúng tôi, theo cùng một khung.
Một báo giá định cư gồm những lớp tiền nào?
| Lớp | Gồm những gì | Ai nhận | Có thương lượng được không |
|---|---|---|---|
| Khoản đầu tư hoặc đóng góp | Tiền góp quỹ quốc gia, tiền mua bất động sản, vốn góp dự án | Nhà nước nước ngoài hoặc chủ đầu tư dự án | Đóng góp quỹ: không. Bất động sản: tuỳ dự án |
| Phí nhà nước | Phí nộp hồ sơ, phí thẩm định lý lịch (due diligence), phí cấp hộ chiếu, phí sinh trắc | Cơ quan nhà nước nước ngoài | Không |
| Phí dịch vụ trong nước | Đơn vị tư vấn tại Việt Nam, bên dịch thuật và công chứng | Các bên trung gian ở Việt Nam | Có, tuỳ phạm vi |
| Phí dịch vụ ở nước sở tại | Đại lý được cấp phép, luật sư nước ngoài | Các bên trung gian ở nước ngoài | Một phần, thường qua đơn vị tư vấn |
| Chi phí phát sinh | Khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp, hợp pháp hoá lãnh sự, chuyển phát, đi lại, phí ngân hàng | Nhiều bên khác nhau | Một phần |
Việc đầu tiên khi nhận báo giá: đề nghị bên chào tách tổng số theo đúng các lớp trên. Một đơn vị làm việc minh bạch sẽ tách được trong một buổi. Nếu câu trả lời là "trọn gói rồi anh chị không cần quan tâm", anh chị vẫn có quyền quan tâm.
Lớp phí nhà nước là lớp dễ kiểm nhất, vì các chương trình quốc tịch đầu tư thường công bố bảng phí chính thức. Ví dụ, trang Grenada của chúng tôi dẫn các khoản chính theo quy định hiện hành.
Ba tầng dịch vụ trên thị trường Việt Nam
Thị trường dịch vụ định cư ở Việt Nam có thể mô tả theo ba tầng. Không tầng nào tốt hơn tầng nào; mỗi tầng hợp với một kiểu khách.
| Tầng | Đơn vị làm gì | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Hỗ trợ hồ sơ | Hướng dẫn danh mục giấy tờ, dịch thuật, rà soát trước khi nộp qua đại lý nước ngoài | Người có thời gian, quen giấy tờ, tài sản đơn giản |
| Trọn gói hồ sơ | Lo từ tư vấn chọn chương trình tới lúc nhận hộ chiếu hoặc thẻ cư trú, làm việc với đại lý và luật sư nước ngoài | Phần lớn gia đình, nhất là khi nguồn tiền cần giải trình |
| Trọn gói kèm dịch vụ sau cấp | Thêm hỗ trợ mở tài khoản, giữ và gia hạn giấy tờ, thêm thành viên, hỗ trợ bước tiếp theo như visa E-2 hay học tập cho con | Gia đình có kế hoạch nhiều bước, nhiều thành viên, tài sản phức tạp |
Chỗ hay nhầm: tầng cao hơn không có nghĩa là tỷ lệ được duyệt cao hơn. Quyết định duyệt thuộc về cơ quan nhà nước nước ngoài. Thứ tầng dịch vụ mua được là chất lượng chuẩn bị, tốc độ phản hồi và việc có người đi cùng khi có yêu cầu bổ sung.
"Trọn gói" thường gồm gì và không gồm gì?
Hai chữ "trọn gói" không có định nghĩa chung. Mỗi đơn vị dùng theo cách của mình. Những khoản hay bị hiểu khác nhau nhất:
- Phí thẩm định lý lịch cho con trên một độ tuổi nhất định: nhiều chương trình tính phí riêng cho người phụ thuộc từ 16 hoặc 18 tuổi.
- Cha mẹ, anh chị em đi kèm: thường là phụ phí riêng, không nằm trong gói gia đình tiêu chuẩn.
- Dịch thuật và hợp pháp hoá lãnh sự: có nơi tính trong gói, có nơi tính theo số trang thực tế.
- Phí chuyển tiền quốc tế và chênh lệch tỷ giá: gần như không bao giờ nằm trong báo giá.
- Chi phí khi có yêu cầu bổ sung hồ sơ: xử lý thêm có tính phí không?
- Phí giữ và gia hạn hộ chiếu về sau: thường ngoài phạm vi.
Danh sách chi tiết hơn có ở bài những chi phí không nằm trong báo giá. Với hồ sơ Caribbean, bài chi phí thật của hồ sơ gia đình Caribbean có ví dụ tính cho gia đình nhiều thế hệ.
Ai đứng sau báo giá: đơn vị Việt Nam, đại lý được cấp phép và luật sư nước ngoài
Các chương trình quốc tịch đầu tư Caribbean yêu cầu hồ sơ nộp qua đại lý được chính phủ cấp phép (licensed hoặc authorised agent). Nhiều đơn vị tư vấn ở Việt Nam không tự giữ giấy phép này mà làm việc cùng một đại lý đối tác ở nước sở tại. Đó là mô hình phổ biến và hợp lệ.
Điều anh chị nên biết là tên của đại lý được cấp phép sẽ đứng trên hồ sơ của mình. Hãy hỏi thẳng:
- Đại lý được cấp phép cho hồ sơ này tên gì, số giấy phép bao nhiêu?
- Phí dịch vụ trong báo giá được chia cho những bên nào?
- Luật sư nước ngoài (nếu có) do ai thuê, làm việc cho ai?
- Khi có yêu cầu bổ sung từ cơ quan nhà nước, ai là người nhận và trả lời?
- Nếu đơn vị tư vấn Việt Nam ngừng hoạt động, hồ sơ của tôi nằm ở đâu?
Theo hiểu biết của chúng tôi, Việt Nam chưa có loại chứng chỉ hành nghề riêng cho tư vấn định cư đầu tư như cách một số nước quản lý nghề này. Vì vậy, giấy phép và uy tín của đại lý ở nước sở tại là lớp kiểm chứng quan trọng. Bộ câu hỏi chọn đơn vị đầy đủ ở bài mười câu hỏi chọn đơn vị tư vấn định cư.
Lịch thanh toán nói nhiều hơn tổng số
Hai báo giá cùng tổng số có thể có rủi ro khác nhau hoàn toàn chỉ vì tiền đi lúc nào.
Ở các chương trình Caribbean, khoản đầu tư chính thường chỉ phải chuyển sau khi có thư chấp thuận nguyên tắc của cơ quan quốc tịch đầu tư. Phí thẩm định và phí nộp hồ sơ thì nộp ngay từ đầu và thường không hoàn lại. Một lịch thanh toán hợp lý bám theo các mốc đó.
| Mốc | Khoản thường phải trả | Câu nên hỏi |
|---|---|---|
| Ký hợp đồng dịch vụ | Một phần phí dịch vụ | Nếu tôi dừng trước khi nộp hồ sơ thì được hoàn bao nhiêu? |
| Nộp hồ sơ | Phí nhà nước, phí thẩm định, phần tiếp theo của phí dịch vụ | Khoản nào không hoàn lại nếu bị từ chối? |
| Có thư chấp thuận nguyên tắc | Khoản đầu tư hoặc đóng góp chính | Tiền chuyển thẳng cho ai, tài khoản nào? |
| Nhận giấy chứng nhận quốc tịch | Phần phí dịch vụ còn lại | Việc gì còn lại sau mốc này? |
| Nhận hộ chiếu | Phí hộ chiếu, phí chuyển phát | Ai giữ hộ chiếu trong lúc chờ giao? |
Nếu lịch thanh toán đòi phần lớn tiền trước khi nộp hồ sơ, hãy hỏi lý do và đọc kỹ điều khoản hoàn tiền. Cách đọc hợp đồng chi tiết có ở bài đọc hợp đồng dịch vụ định cư.
Mặt bất lợi khi chỉ so tổng số
Báo giá bằng đô la, thanh toán bằng đồng. Khoảng thời gian từ lúc ký tới lúc chuyển khoản đầu tư chính có thể vài tháng. Tỷ giá lúc đó mới là tỷ giá thật.
Báo giá không ghi ngày hiệu lực. Phí nhà nước và ngưỡng đầu tư của nhiều chương trình đã thay đổi trong hai năm gần đây. Báo giá không ghi ngày là báo giá không biết đúng đến bao giờ.
Giá theo dự án bất động sản. Với tuyến bất động sản, giá căn hoặc cổ phần do chủ đầu tư dự án quyết định, và có thể kèm điều kiện thoái vốn khác nhau. So hai báo giá dùng hai dự án khác nhau là so hai tài sản khác nhau.
Khoản "ưu đãi" có điều kiện. Giảm phí dịch vụ đổi lấy việc chọn một dự án cụ thể là thực tế thị trường. Không sai, nhưng anh chị cần biết để đánh giá dự án một cách độc lập.
Chi phí của thời gian. Hồ sơ chuẩn bị vội để kịp một mức giá có thể phải bổ sung nhiều lần. Chuẩn bị nguồn tiền kỹ từ đầu thường tiết kiệm hơn; xem bài lập dòng tiền trước khi ký.
Checklist so hai báo giá
- [ ] Cả hai báo giá cùng chương trình, cùng tuyến đầu tư, cùng số thành viên và độ tuổi
- [ ] Tổng số đã được tách lớp: đầu tư, phí nhà nước, phí dịch vụ trong và ngoài nước, phát sinh
- [ ] Mỗi báo giá có ngày lập và ngày hết hiệu lực
- [ ] Biết tên đại lý được cấp phép đứng trên hồ sơ
- [ ] Có lịch thanh toán theo mốc và điều khoản hoàn tiền bằng văn bản
- [ ] Biết rõ việc gì nằm ngoài phạm vi sau khi nhận hộ chiếu
Bước tiếp theo
Trước khi ngồi với bất kỳ đơn vị nào, anh chị có thể tự lập một bảng ước tính cho gia đình mình bằng công cụ ước tính chi phí đầu tư. Bảng này tách sẵn phần đầu tư và phần phí theo từng thành viên, dùng làm khung để đặt các báo giá cạnh nhau.
Mang bảng đó theo khi gặp đơn vị tư vấn, và đề nghị họ chỉ ra dòng nào trong báo giá của họ khác với bảng, vì sao khác.
