Tóm tắt nhanh: Sau khi có quốc tịch Caribbean qua đầu tư, con sinh sau thường được đăng ký theo diện huyết thống, thủ tục chủ yếu là giấy tờ. Vợ hoặc chồng kết hôn sau, cha mẹ hay con chưa được đưa vào từ đầu thì phải nộp hồ sơ bổ sung người phụ thuộc qua đơn vị quốc tịch đầu tư, có thẩm định lý lịch và phí chính phủ cho từng người.
Một chị khách hàng nhận quốc tịch Grenada năm 2021, khi đó chưa lập gia đình. Ba năm sau chị kết hôn, sinh con, và muốn bố mẹ đã ngoài sáu mươi cũng có hộ chiếu để tiện đi thăm. Chị nghĩ đó là một thủ tục. Thật ra đó là ba thủ tục khác nhau, với ba bộ giấy tờ khác nhau và ba mức phí khác nhau.
Đây là chỗ nhiều gia đình không được giải thích rõ lúc ký hợp đồng. Quốc tịch đầu tư được cấp cho những người có tên trong hồ sơ được duyệt. Ai vào gia đình sau đó — qua sinh ra, qua hôn nhân hay đơn giản là lúc đầu chưa đưa vào — đều phải đi qua một cánh cửa riêng.
Quốc tịch đầu tư có tự truyền cho con sinh sau không?
Phần lớn hiến pháp và luật quốc tịch của các nước Caribbean thuộc Khối Thịnh vượng chung cho phép con sinh ra ở nước ngoài có cha hoặc mẹ là công dân được hưởng quốc tịch theo huyết thống. Điều kiện cụ thể — cha mẹ là công dân theo diện nào, con sinh ở đâu, sinh trước hay sau ngày cha mẹ nhập quốc tịch — khác nhau giữa các nước.
Điều quan trọng cần hiểu: có quyền theo luật chưa có nghĩa là đã có giấy tờ. Đứa trẻ vẫn phải được đăng ký với cơ quan hộ tịch hoặc cơ quan quốc tịch của nước đó, rồi mới xin được hộ chiếu. Không đăng ký, quyền đó nằm trên giấy và đứa trẻ không đi lại bằng hộ chiếu đó được.
Câu hỏi nên hỏi đơn vị tư vấn: "Luật quốc tịch nước này có cho con sinh ở nước ngoài của công dân diện đầu tư hưởng quốc tịch theo huyết thống không, và thủ tục đăng ký cụ thể là gì?" Hỏi trước khi sinh, không phải sau. Thông tin cơ bản về luật quốc tịch từng nước có ở trang wiki Grenada và các trang wiki nước khác.
Con sinh sau: đăng ký và xin hộ chiếu thế nào
Với con sinh ở Việt Nam, trình tự thường gặp gồm các bước sau:
- Đăng ký khai sinh tại Việt Nam như bình thường, lấy giấy khai sinh bản chính.
- Dịch và hợp pháp hoá giấy khai sinh theo yêu cầu của nước cấp quốc tịch. Chỗ này hay sai — xem bài dịch thuật, công chứng, hợp pháp hoá lãnh sự.
- Nộp hồ sơ đăng ký công dân theo huyết thống hoặc đăng ký khai sinh tại cơ quan của nước cấp quốc tịch, kèm giấy chứng nhận quốc tịch và hộ chiếu của cha hoặc mẹ.
- Nhận giấy xác nhận tư cách công dân của đứa trẻ.
- Xin hộ chiếu cho con, có ảnh và có thể có sinh trắc theo quy định hiện hành.
Toàn bộ thường mất vài tháng, phụ thuộc nhiều vào tốc độ hợp pháp hoá giấy tờ ở Việt Nam và thời gian xử lý của nước cấp.
Có một chi tiết ít người để ý: nếu cha mẹ đều vẫn là công dân Việt Nam, đứa trẻ sinh ra cũng có quốc tịch Việt Nam. Con sẽ mang hai quốc tịch ngay từ đầu. Hộ chiếu nào dùng ở đâu, xem bài Việt Nam cho song tịch tới đâu.
Vợ hoặc chồng kết hôn sau: không tự động và không miễn phí
Nhiều người nghĩ kết hôn với công dân thì vợ hoặc chồng "đương nhiên" được quốc tịch. Một số nước Caribbean có đường đăng ký quốc tịch cho vợ hoặc chồng của công dân, nhưng thường đi kèm thời gian kết hôn tối thiểu và đôi khi cả yêu cầu cư trú. Với người không sống ở nước đó, đường này thường chậm và không thực tế.
Cách thường dùng hơn là bổ sung người phụ thuộc vào hồ sơ quốc tịch đầu tư đã được duyệt. Phần lớn chương trình cho phép thêm vợ hoặc chồng sau khi đã có quốc tịch mà không phải đầu tư lại khoản chính, nhưng phải:
- Nộp phí chính phủ và phí thẩm định cho người được thêm.
- Qua thẩm định lý lịch đầy đủ như người nộp đơn ban đầu.
- Chứng minh hôn nhân là thật: giấy đăng ký kết hôn, ảnh cưới, thời gian chung sống, đôi khi phỏng vấn.
Điểm thứ ba ngày càng được xem kỹ. Hôn nhân mới đăng ký vài tuần trước khi nộp hồ sơ bổ sung thường nhận thêm câu hỏi. Bộ phận thẩm định muốn chắc rằng quốc tịch không bị "bán qua hôn nhân".
Người được thêm cần phiếu lý lịch tư pháp — với người Việt thường là phiếu số 2, xem cách xin ở bài lý lịch tư pháp số 2. Phần thẩm định kiểm những gì, chúng tôi đã viết ở bài due diligence hồ sơ Caribbean kiểm gì.
Đưa cha mẹ vào sau: điều kiện tuổi và phụ thuộc
Cha mẹ là nhóm hay bị hiểu nhầm nhất. Mỗi chương trình có điều kiện riêng về cha mẹ được coi là người phụ thuộc: có nơi đặt ngưỡng tuổi, có nơi đòi chứng minh cha mẹ sống cùng hoặc được con chu cấp. Một số chương trình, như Grenada, cho thêm cả cha mẹ dưới ngưỡng tuổi thông thường và anh chị em với khoản phí phụ trội.
Những chỗ hay vấp khi đưa cha mẹ vào sau:
- Chứng minh phụ thuộc tài chính: sao kê chuyển tiền hằng tháng cho cha mẹ, giấy tờ nhà cha mẹ đang ở. Gia đình Việt thường chu cấp bằng tiền mặt, không để lại dấu vết giấy tờ.
- Khám sức khoẻ: người lớn tuổi có thể cần khám kỹ hơn, và có chỉ số phải giải trình.
- Lý lịch tư pháp: cha mẹ từng sống ở nhiều tỉnh cần xin đúng nơi.
- Hộ chiếu Việt Nam của cha mẹ: nhiều người lớn tuổi chưa từng làm hộ chiếu hoặc hộ chiếu đã hết hạn từ lâu. Làm trước, vì đây là giấy tờ nhận diện chính trong hồ sơ.
- Giấy khai sinh của chính người con: là giấy chứng minh quan hệ cha mẹ – con. Giấy khai sinh cũ viết tay, sai chính tả tên cha mẹ là lỗi rất phổ biến.
Gia đình có cả ông bà, cha mẹ và các cháu nên đọc thêm bài hồ sơ gia đình ba thế hệ để sắp giấy tờ cho gọn.
Ai thêm vào bằng đường nào: bảng tóm tắt
Bảng dưới gom lại các trường hợp chúng tôi hay gặp. Điều kiện cụ thể phụ thuộc từng nước và thay đổi theo thời gian, nên hãy dùng bảng này để biết cần hỏi gì.
| Người cần thêm | Đường thường gặp | Giấy tờ chính | Chỗ hay vấp |
|---|---|---|---|
| Con sinh sau khi cha mẹ có quốc tịch | Đăng ký theo huyết thống | Giấy khai sinh hợp pháp hoá, giấy chứng nhận quốc tịch của cha/mẹ | Chậm hợp pháp hoá, tên con khác nhau giữa các giấy |
| Con đã có trước nhưng chưa đưa vào hồ sơ | Bổ sung người phụ thuộc | Giấy khai sinh, lý lịch tư pháp nếu đủ tuổi, khám sức khoẻ | Gần hoặc vượt trần tuổi con phụ thuộc |
| Vợ hoặc chồng kết hôn sau | Bổ sung người phụ thuộc | Giấy kết hôn, lý lịch tư pháp, khám sức khoẻ, bằng chứng chung sống | Hôn nhân quá mới, thiếu bằng chứng quan hệ thật |
| Cha mẹ | Bổ sung người phụ thuộc | Giấy khai sinh của con, chứng minh phụ thuộc, lý lịch, khám sức khoẻ | Không có giấy tờ chu cấp, giấy khai sinh cũ sai tên |
| Anh chị em (chương trình cho phép) | Bổ sung người phụ thuộc có phí phụ trội | Giấy tờ quan hệ, điều kiện tuổi và phụ thuộc theo từng nước | Không phải nước nào cũng nhận |
| Con nuôi | Bổ sung người phụ thuộc | Quyết định nhận con nuôi hợp lệ, thời điểm nhận nuôi | Nhận nuôi quá gần ngày nộp hồ sơ |
Nhìn bảng, có thể thấy chỉ có dòng đầu là thủ tục chủ yếu về giấy tờ. Mọi dòng còn lại đều phải thẩm định, có phí, và có khả năng bị từ chối.
Bộ giấy tờ chung nên chuẩn bị
Dù thêm ai, những giấy tờ sau gần như luôn được hỏi:
- [ ] Giấy chứng nhận quốc tịch của người chính (bản gốc hoặc bản sao chứng thực).
- [ ] Hộ chiếu Caribbean của người chính.
- [ ] Giấy tờ chứng minh quan hệ: khai sinh, kết hôn, quyết định nhận nuôi.
- [ ] Hộ chiếu Việt Nam và căn cước của người được thêm.
- [ ] Phiếu lý lịch tư pháp của người được thêm (thường từ 16 hoặc 18 tuổi trở lên, tuỳ nước).
- [ ] Giấy khám sức khoẻ theo mẫu của chương trình.
- [ ] Ảnh theo chuẩn hộ chiếu.
- [ ] Bản dịch và hợp pháp hoá theo yêu cầu.
- [ ] Biên nhận phí chính phủ và phí thẩm định.
Rủi ro cần biết trước
Thêm sau thường tốn hơn đưa vào từ đầu. Phí chính phủ cho người phụ thuộc bổ sung sau khi đã có quốc tịch có thể cao hơn phí cho cùng người đó nếu có tên trong hồ sơ ban đầu, cộng thêm phí dịch vụ và một vòng dịch thuật, hợp pháp hoá mới. Nếu gia đình đã tính kết hôn hay đưa cha mẹ đi, nên cân nhắc ngay từ đầu. Công cụ ước tính chi phí đầu tư giúp so hai kịch bản.
Luật có thể thay đổi giữa lúc có quốc tịch và lúc thêm người. Các nước Caribbean đã thống nhất nâng chuẩn thẩm định, sinh trắc học và có thể cả điều kiện có mặt. Người được thêm năm 2027 có thể chịu quy tắc khác người chính được duyệt năm 2021.
Con vượt trần tuổi phụ thuộc là mất cửa. Nhiều chương trình đặt trần tuổi cho con phụ thuộc, kèm điều kiện chưa kết hôn và phụ thuộc tài chính. Qua sinh nhật đó, đứa con không còn thêm được theo diện phụ thuộc. Hãy ghi mốc này trong lịch.
Hồ sơ bổ sung có thể bị từ chối. Người được thêm phải qua thẩm định riêng. Bị từ chối thì phí thẩm định thường không được hoàn. Không đơn vị nào hứa trước được kết quả.
Quốc tịch Việt Nam của người được thêm. Cha mẹ hay vợ chồng nhập thêm quốc tịch nước ngoài cũng phải tính chuyện giữ quốc tịch Việt Nam. Đây là thủ tục bên phía Việt Nam, tách khỏi hồ sơ Caribbean.
Bài viết mang tính kinh nghiệm thực tế, không thay thế ý kiến pháp lý về luật quốc tịch của từng nước.
Bước tiếp theo
Hãy liệt kê những người anh chị có thể muốn thêm trong năm năm tới — con dự định sinh, người sẽ kết hôn, cha mẹ, con sắp tới trần tuổi — rồi hỏi đơn vị tư vấn điều kiện và mức phí hiện hành cho từng người, có ghi ngày.
Nếu gia đình đang chuẩn bị hồ sơ Grenada lần đầu, đây là lúc tốt nhất để quyết định ai có tên trong hồ sơ. Đưa vào từ đầu gần như luôn gọn hơn bổ sung sau.
