EB-5 sau luật cải cách 2022: TEA, visa để dành và hàng chờ của người Việt

Tóm tắt nhanh: Luật cải cách EB-5 năm 2022 (RIA) giữ hai mức đầu tư 800.000 USD cho vùng TEA và 1.050.000 USD cho vùng thường, nhưng thêm một thứ quan trọng hơn nhiều: 32% số visa EB-5 mỗi năm được "để dành" cho dự án nông thôn, vùng thất nghiệp cao và hạ tầng. Với người Việt, chọn đúng loại dự án bây giờ quyết định thời gian chờ nhiều hơn là chọn đúng số tiền.

Nhiều gia đình Việt vẫn so dự án EB-5 theo hai tiêu chí: lãi suất cam kết và thương hiệu chủ đầu tư. Sau năm 2022, đó là hai tiêu chí ít quan trọng nhất.

Thứ quyết định anh chị cầm thẻ xanh sau ba năm hay sau tám năm là dự án nằm trong nhóm visa nào. Hai dự án cùng mức 800.000 USD, cùng thành phố, có thể rơi vào hai hàng chờ khác hẳn nhau.

Bối cảnh chung về định cư Mỹ có ở trang Mỹ. Bài này giải thích ba khái niệm mà người đọc tài liệu chào bán EB-5 hay thấy nhưng ít ai giải thích đến nơi: TEA, visa để dành, và hàng chờ theo nơi sinh.

Luật cải cách 2022 đã đổi những gì với nhà đầu tư?

Luật Cải cách và Liêm chính EB-5 (EB-5 Reform and Integrity Act, gọi tắt RIA) được ký ngày 15/03/2022, sau gần chín tháng chương trình trung tâm vùng bị gián đoạn. Nó tái lập chương trình, đồng thời viết lại khá nhiều luật chơi.

Quy định 2019 bị toà án liên bang huỷ vào 06/2021, nên giai đoạn ngắn trước RIA các mức cũ 500.000 và 1.000.000 USD được áp lại. Hiện nay chỉ còn các mức của RIA.

Hai mức đầu tư sẽ được điều chỉnh theo lạm phát từ 01/01/2027, sau đó định kỳ năm năm một lần. Chúng tôi đã phân tích các mốc thời gian quanh cuối tháng 9/2026 trong bài EB-5 và mốc 30/09/2026 và bài ai cần nộp trước hạn để được bảo vệ.

Thông tin phí nộp đơn: từ 01/04/2024, phí đơn I-526E là 11.160 USD và đơn I-829 (xoá điều kiện) là 9.525 USD. Đây là phí nhà nước, chưa gồm phí quản lý dự án và phí luật sư.

TEA là gì, và vì sao 250.000 USD chênh lệch nằm ở đây?

TEA (Targeted Employment Area — vùng việc làm mục tiêu) là khu vực được hưởng mức đầu tư thấp hơn. Có hai loại:

• Vùng nông thôn: nằm ngoài vùng đô thị thống kê và ngoài thành phố, thị trấn trên 20.000 dân.
• Vùng thất nghiệp cao: tỷ lệ thất nghiệp ít nhất 150% mức trung bình toàn quốc, tính theo một khu điều tra dân số hoặc nhóm khu liền kề.

Điểm mới quan trọng của RIA: USCIS tự xác định TEA, không còn dựa vào thư xác nhận của bang. Trước 2022, nhiều dự án ở trung tâm Manhattan hay Miami được "ghép" các khu điều tra xa tít để lọt vào vùng thất nghiệp cao. RIA siết cách ghép này, chỉ cho gộp các khu liền kề trực tiếp.

Với nhà đầu tư, câu hỏi thực tế là: định danh TEA của dự án được xác nhận khi nào, và có còn hiệu lực tại thời điểm anh chị chuyển tiền không? Đừng chấp nhận câu trả lời "dự án là TEA" mà không có văn bản và ngày.

Visa để dành 20%, 10%, 2%: chia thế nào và ai được lợi?

Mỗi năm, Mỹ cấp khoảng 7,1% tổng số visa diện việc làm cho EB-5 — thường khoảng 10.000 visa, tính cả vợ/chồng và con. Nhưng từ 2022, số đó không còn là một hàng chờ duy nhất.

Visa để dành không dùng hết trong năm được chuyển sang năm sau trong cùng nhóm, trước khi trả về hàng chung. Đây là lý do nhóm để dành, đặc biệt nhóm nông thôn, thường có hàng chờ ngắn hơn hẳn.

Thêm một ưu đãi ít được nhắc: USCIS ưu tiên xét hồ sơ dự án nông thôn. Trên thực tế, thời gian xét I-526E của nhóm này thường nhanh hơn các nhóm khác, dù không có con số cam kết.

Cái giá đi kèm: dự án nông thôn thường ở xa, quy mô nhỏ hơn, thị trường đầu ra hẹp hơn. Rủi ro dự án là thật và phải được thẩm định riêng.

Hàng chờ theo nơi sinh: người Việt đang đứng ở đâu?

Visa EB-5 tính theo nước sinh, không theo quốc tịch. Mỗi nước bị giới hạn khoảng 7% tổng số visa mỗi năm. Nước nào có quá nhiều người nộp sẽ có "ngày ưu tiên" riêng trên Bản tin Visa (Visa Bulletin) hàng tháng của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Trung Quốc và Ấn Độ là hai nước tồn đọng nặng nhất ở nhóm không dành riêng. Việt Nam từng có ngày ưu tiên riêng ở nhóm không dành riêng trong giai đoạn 2019–2022, khi làn sóng nhà đầu tư Việt lên cao. Đây là bài học đáng nhớ: một nước đông người nộp có thể bị tách hàng chỉ sau vài năm.

Vài điểm thực tế:

• Tra Bản tin Visa tháng hiện hành, cột Việt Nam hoặc "All Chargeability", ở đúng nhóm dự án anh chị định chọn. Đừng dựa vào bảng của đơn vị tư vấn chụp từ vài tháng trước.
• Tính theo nơi sinh của vợ/chồng được, nếu người phối ngẫu sinh ở nước có hàng ngắn hơn. Trường hợp này hiếm với gia đình Việt, nhưng nên biết.
• Con sắp 21 tuổi là trường hợp phải tính riêng. Hàng chờ dài có thể làm con "quá tuổi" dù có luật bảo vệ trẻ em (CSPA). Hãy yêu cầu luật sư di trú tính cụ thể cho từng con.

Nộp song song hồ sơ thẻ xanh: lợi thế cho ai đang ở Mỹ?

RIA cho phép người đang ở Mỹ hợp pháp nộp đơn điều chỉnh tình trạng (I-485) cùng lúc với I-526E, nếu nhóm visa của họ không có hàng chờ tại thời điểm nộp.

Lợi ích thực tế trong lúc chờ:

• Được cấp giấy phép lao động (EAD) để đi làm hợp pháp.
• Được cấp giấy phép tái nhập cảnh (Advance Parole) để ra vào Mỹ.
• Không phải lo gia hạn visa hiện tại liên tục.

Người hưởng lợi nhất là gia đình có con đang du học Mỹ theo visa F-1 hoặc người đang làm việc theo visa H-1B, L-1, E-2. Với nhóm này, EB-5 trở thành cầu nối không đứt quãng.

Lưu ý: thay đổi chính sách visa du học năm 2026 ảnh hưởng tới kế hoạch này; xem bài Mỹ xoá Duration of Status cho F-1, J-1. Người ở ngoài nước Mỹ thì đi đường xin visa định cư qua lãnh sự quán, không có lợi thế này.

Rủi ro cần biết trước khi chuyển tiền

Vốn phải chịu rủi ro thật. Luật EB-5 yêu cầu vốn "at risk". Dự án nào cam kết hoàn vốn chắc chắn là đang nói điều luật không cho phép. Hoàn vốn phụ thuộc vào dự án thành công.

Chương trình trung tâm vùng có thời hạn. Hiện chương trình được cấp phép tới 30/09/2027. Lần gián đoạn gần nhất kéo dài từ 07/2021 tới 03/2022, làm hàng nghìn hồ sơ đứng yên. RIA có điều khoản bảo vệ hồ sơ nộp trước 30/09/2026, nhưng anh chị cần hỏi luật sư hồ sơ của mình có thuộc diện được bảo vệ không.

Hồ sơ nguồn tiền là chỗ gãy phổ biến nhất của người Việt. Tiền từ bán đất, từ kinh doanh hộ gia đình, từ quà tặng của cha mẹ đều hợp lệ, nhưng phải truy được từng bước. Chúng tôi đã tổng hợp các lý do bị từ chối trong bài hồ sơ nguồn tiền bị từ chối vì đâu, và cách chuyển tiền ra nước ngoài đúng quy định trong bài chuyển tiền đầu tư ra nước ngoài hợp pháp.

Tỷ lệ việc làm. Mỗi nhà đầu tư cần chứng minh dự án tạo ít nhất 10 việc làm toàn thời gian. Dự án bán cho quá nhiều nhà đầu tư so với số việc làm dự kiến là rủi ro ở bước I-829.

Thời gian chờ không cố định. Không ai nói trước được chính xác bao lâu. Đơn vị nào đưa mốc cụ thể "18 tháng có thẻ xanh" mà không kèm điều kiện là đang bán lời hứa, không bán thông tin.

Checklist câu hỏi cho dự án và đơn vị tư vấn

• [ ] Dự án thuộc nhóm visa nào: nông thôn, thất nghiệp cao, hạ tầng hay không dành riêng? Có văn bản không?
• [ ] Định danh TEA được xác định ngày nào, theo dữ liệu năm nào?
• [ ] Đã có nhà đầu tư nào của dự án được duyệt I-526E chưa? Bao nhiêu?
• [ ] Tổng số nhà đầu tư dự kiến so với số việc làm ước tính là bao nhiêu?
• [ ] Vốn nằm ở vị trí nào trong cơ cấu vốn: vay ưu tiên, vay thứ cấp hay vốn chủ?
• [ ] Nếu dự án cần tái đầu tư sau hai năm, tái đầu tư vào đâu?
• [ ] Trung tâm vùng đã nộp phí quỹ liêm chính hằng năm đầy đủ chưa?
• [ ] Hồ sơ của con tôi (tuổi cụ thể) có rủi ro quá tuổi không?
• [ ] Nếu chương trình trung tâm vùng gián đoạn, hồ sơ của tôi được xử lý thế nào?

Chín câu. Đơn vị tư vấn nghiêm túc sẽ trả lời bằng văn bản, không bằng lời.

EB-5 có phải con đường duy nhất để sang Mỹ?

Không. Với gia đình chưa đủ vốn hoặc muốn sang sớm để kinh doanh, lộ trình quốc tịch Caribbean rồi xin visa E-2 là lựa chọn nhiều người Việt đang đi — xem bài Grenada sang E-2 Mỹ: từng mắt xích. E-2 không phải thẻ xanh, nhưng vốn ban đầu linh hoạt hơn và anh chị điều hành doanh nghiệp của chính mình.

Hai đường có thể đi nối nhau: vào Mỹ bằng E-2, rồi nộp EB-5 song song khi đủ điều kiện.

Bước tiếp theo

Hãy mở Bản tin Visa tháng này, xác định cột nơi sinh của anh chị và nhóm dự án đang cân nhắc. Sau đó dùng công cụ gợi ý chương trình để đặt EB-5 cạnh các lựa chọn khác theo đúng mục tiêu gia đình — con học, kinh doanh, hay sống lâu dài.

Nếu đã chọn EB-5, việc đầu tiên không phải chọn dự án, mà là dựng hồ sơ nguồn tiền. Đó là phần mất nhiều thời gian nhất và cũng là phần anh chị kiểm soát được nhiều nhất.