Có Golden Visa Hy Lạp rồi, sống ở Athens thật ra thế nào

Tóm tắt nhanh: Golden Visa Hy Lạp cho anh chị quyền cư trú, không cho quyền đi làm thuê, và không tự mở cửa hệ thống y tế công. Sống ở Athens thật sự dễ chịu về khí hậu, đi lại và chi phí so với Tây Âu, nhưng năm đầu sẽ xoay quanh ba thứ: giấy tờ hành chính, căn nhà cũ hơn mình tưởng, và nhịp sống đóng cửa theo mùa.

Phần lớn người Việt mua Golden Visa Hy Lạp để giữ một tấm thẻ Schengen, chứ không định sống. Nhưng ngày càng nhiều gia đình — nhất là gia đình có con sắp vào cấp hai — bắt đầu hỏi câu khác: nếu dọn sang Athens ở thật thì sao?

Điều trái trực giác mà chúng tôi hay phải nói trước: căn nhà anh chị mua để lấy thẻ thường không phải căn nhà anh chị muốn ở. Căn đầu tư được chọn theo giá, theo lợi suất, theo khu dễ cho thuê. Căn để ở được chọn theo trường của con, theo đường ra biển, theo việc toà nhà có thang máy hay không. Hai tiêu chí này hiếm khi trùng nhau.

Golden Visa cho anh chị quyền gì, và không cho quyền gì

Trước khi nói chuyện sống, phải rõ tấm thẻ trong tay làm được gì. Rất nhiều hiểu lầm bắt đầu từ đây.

Dòng cuối cùng của cột phải là chỗ hay bị nói lướt. Luật Hy Lạp từ năm 2024 cấm dùng bất động sản làm hồ sơ Golden Visa cho thuê ngắn hạn kiểu Airbnb; vi phạm có thể bị phạt nặng và bị thu hồi thẻ. Nếu kế hoạch của anh chị là "ở vài tháng, còn lại cho khách du lịch thuê", kế hoạch đó không còn hợp lệ.

Chuyện quốc tịch cũng vậy. Muốn nhập quốc tịch Hy Lạp, anh chị phải sống thật tại đó nhiều năm, qua kỳ thi tiếng Hy Lạp và hiểu biết văn hoá — xã hội. Giữ thẻ mà sống ở Việt Nam thì không đi tới đó. Chi tiết về các mức đầu tư hiện hành anh chị xem ở trang Hy Lạp và bài Hy Lạp chia ngưỡng Golden Visa theo vùng.

Ba mã số phải có trước khi làm bất cứ việc gì

Hành chính Hy Lạp xoay quanh ba loại mã số. Thiếu một cái là kẹt ở bước tiếp theo.

• AFM — mã số thuế. Cần để mua nhà, mở tài khoản ngân hàng, ký hợp đồng điện nước, thuê nhà. Người mua Golden Visa thường đã có AFM từ lúc giao dịch, nhưng vợ/chồng và con lớn cũng nên làm.
• AMKA — mã số an sinh xã hội. Cần khi đi khám ở nhiều nơi, khi con đi học, khi nhận thuốc theo đơn. Người không đi làm vẫn có thể xin mã tạm trong một số trường hợp; thủ tục thay đổi theo từng thời kỳ nên hỏi luật sư trước khi đi.
• Tài khoản gov.gr (Taxisnet) — cổng dịch vụ công điện tử. Rất nhiều việc giờ làm trực tuyến, nhưng giao diện chủ yếu bằng tiếng Hy Lạp.

Chỗ hay vấp: địa chỉ đăng ký trên AFM là địa chỉ căn nhà đầu tư, trong khi gia đình thuê ở chỗ khác. Thư từ cơ quan thuế gửi về địa chỉ cũ, không ai nhận. Khi dọn vào ở thật, việc đầu tiên nên làm là cập nhật địa chỉ liên lạc.

Chọn khu ở Athens: không có khu "tốt nhất", chỉ có khu hợp

Athens lớn hơn nhiều người nghĩ: vùng đô thị trải từ núi xuống biển. Gia đình người Việt thường cân nhắc giữa mấy nhóm khu vực sau.

Ven biển phía nam: Glyfada, Voula, Vouliagmeni

Đây là lựa chọn phổ biến của gia đình có con và thích biển. Đường phẳng, có vỉa hè, nhiều nhà hàng, gần sân bay hơn trung tâm. Mùa hè đông khách, giá thuê cao hơn trung bình thành phố. Đi vào trung tâm bằng tàu điện ven biển hoặc ô tô.

Phía bắc: Kifisia, Marousi, Chalandri

Mát hơn vào mùa hè vì ở chân núi, nhiều cây xanh, nhiều nhà riêng có sân. Gần một số trường quốc tế lớn. Không có biển, và phần lớn sinh hoạt cần ô tô.

Trung tâm: Kolonaki, Pangrati, Koukaki

Sống kiểu thành phố: đi bộ đến quán cà phê, bảo tàng, chợ. Nhà thường là căn hộ trong toà nhà cũ. Hợp với vợ chồng lớn tuổi hoặc người thích nhịp đô thị, ít hợp với gia đình có con nhỏ cần sân chơi.

Lời khuyên của người đi trước: thuê trước ít nhất sáu tháng, qua một mùa hè và một mùa đông, rồi mới quyết định mua căn thứ hai để ở. Athens mùa đông và mùa hè là hai thành phố khác nhau.

Căn hộ Athens: những điều không có trong tấm ảnh quảng cáo

Phần lớn nhà ở Athens xây từ thập niên 1960–1980. Toà nhà năm, sáu tầng, mặt tiền giống nhau, ban công dài. Cải tạo bên trong có thể rất đẹp, nhưng khung toà nhà thì vẫn là khung cũ.

Những câu nên hỏi khi đi xem nhà:

• Toà nhà có thang máy không? Nhiều toà cũ không có, hoặc thang rất nhỏ. Với cha mẹ lớn tuổi, đây là tiêu chí loại ngay.
• Sưởi bằng gì? Toà cũ hay dùng sưởi trung tâm bằng dầu, chi phí chia theo căn và chỉ bật vài giờ mỗi ngày theo quyết định của cả toà. Căn có điều hoà hai chiều riêng thì chủ động hơn.
• Phí chung (koinochrista) mỗi tháng bao nhiêu, gồm gì? Phí này có thể thay đổi nhiều theo mùa vì gồm cả sưởi.
• Hướng nắng và cách nhiệt. Căn hướng tây ở tầng trên cùng mùa hè rất nóng. Cửa sổ kính đơn thì mùa đông lạnh hơn anh chị tưởng.
• Chỗ đậu xe. Ở trung tâm và khu ven biển, không có chỗ đậu riêng là chuyện thường.

Nếu anh chị cần một khung tham khảo về đặt cọc, người bảo lãnh và các chiêu lừa khi thuê nhà, bài thuê nhà lần đầu ở nước ngoài có danh sách kiểm khá đầy đủ.

Y tế, trường học và nhịp sống hằng ngày

Y tế

Hồ sơ Golden Visa đòi bảo hiểm y tế tư nhân, và trên thực tế đây cũng là cách người cầm thẻ đi khám. Athens có nhiều bệnh viện và phòng khám tư chất lượng tốt, bác sĩ nói tiếng Anh khá phổ biến ở khu vực tư.

Hệ thống y tế công (ESY) vận hành chủ yếu cho người đóng bảo hiểm xã hội. Cấp cứu thì bệnh viện công vẫn tiếp nhận, nhưng khám định kỳ và chữa bệnh mạn tính thì nên tính theo đường bảo hiểm tư. Chúng tôi không tư vấn bảo hiểm; anh chị nên đọc kỹ phạm vi hợp đồng, nhất là giới hạn tuổi và bệnh có sẵn. Bài y tế công và tư khi có thẻ cư trú giải thích kỹ hơn.

Trường học

Trường công Hy Lạp dạy bằng tiếng Hy Lạp và miễn phí; trẻ nhỏ hoà nhập được, trẻ từ cấp hai trở lên thì rất vất vả. Phần lớn gia đình người Việt chọn trường quốc tế, tập trung ở khu phía bắc và ven biển phía nam. Danh sách chờ ở các trường có tiếng có thể dài; nên liên hệ trước cả năm học.

Nhịp sống

Người Athens ăn tối muộn, cửa hàng nhỏ có thể nghỉ trưa, và tháng Tám là tháng cả thành phố đi đảo. Nhiều văn phòng hành chính gần như đứng im trong khoảng giữa tháng Tám. Nếu cần làm giấy tờ, đừng lên lịch vào thời điểm này.

Mặt bất lợi: những điều ít ai nói khi bán Golden Visa

• Không đi làm thuê được. Người đi theo muốn có việc làm tại Hy Lạp cần loại giấy phép khác. Với nhiều gia đình, đây là lý do người vợ hoặc chồng thấy trống trải sau vài tháng.
• Hành chính chậm và phụ thuộc giấy tờ bằng tiếng Hy Lạp. Luật sư và kế toán địa phương là chi phí thường xuyên, không phải chi phí một lần.
• Mùa hè rất nóng. Những đợt nắng nóng kéo dài đã thành chuyện gần như năm nào cũng có; cháy rừng ở vùng ven Attica cũng vậy. Căn nhà có điều hoà tốt là điều kiện sống, không phải xa xỉ.
• Nghĩa vụ thuế có thể phát sinh khi ở thật. Ở từ 183 ngày trở lên trong năm có thể khiến anh chị thành người cư trú thuế Hy Lạp. Chúng tôi không tư vấn thuế — hãy làm việc với kế toán trước khi dọn sang, không phải sau.
• Cộng đồng người Việt nhỏ. So với Đức, Pháp hay Séc, người Việt ở Hy Lạp khá ít. Anh chị sẽ phải chủ động kết nối hơn; bài cộng đồng người Việt ở nơi mới bàn chuyện này.

Danh sách kiểm cho ba tháng đầu ở Athens

• [ ] Cập nhật địa chỉ liên lạc trên AFM cho cả gia đình
• [ ] Làm tài khoản dịch vụ công điện tử, nhờ kế toán hướng dẫn lần đầu
• [ ] Mở tài khoản ngân hàng Hy Lạp (mang hộ chiếu, thẻ cư trú, AFM, giấy tờ địa chỉ)
• [ ] Hỏi luật sư về AMKA cho từng thành viên
• [ ] Đăng ký bác sĩ gia đình hoặc phòng khám tư quen, lưu số cấp cứu 112 và 166
• [ ] Kiểm tra hợp đồng bảo hiểm: phạm vi, bệnh viện liên kết, mức đồng chi trả
• [ ] Nộp hồ sơ trường cho con, xin lịch làm quen trước ngày nhập học
• [ ] Ghi lịch gia hạn thẻ Golden Visa và hạn hộ chiếu của từng người
• [ ] Học vài chục câu tiếng Hy Lạp căn bản: chào hỏi, cảm ơn, số đếm

Bước tiếp theo

Nếu anh chị đang cân nhắc chuyển từ "giữ thẻ" sang "ở thật", hãy bắt đầu bằng một chuyến ở thử hai đến ba tuần vào tháng Một hoặc tháng Hai — lúc Athens kém hấp dẫn nhất. Đi xem trường, thử đi lại giờ cao điểm, thuê một căn hộ ở khu mình nhắm.

Nếu vẫn thấy muốn ở, lúc đó mới tính bài toán thuế, bảo hiểm và trường học cùng chuyên gia từng mảng. Để hình dung tổng chi phí đầu tư ban đầu, anh chị có thể dùng công cụ ước tính chi phí đầu tư.