Tóm tắt nhanh: Ở phần lớn thành phố có cộng đồng châu Á, nguyên liệu khô kiểu Việt (nước mắm, bánh phở khô, gia vị) mua được dễ dàng. Thứ khó kiếm là rau thơm tươi và thịt, cá cắt theo kiểu Việt; thứ gây rắc rối nhiều nhất lại là mùi bếp trong chung cư, máy báo khói và đồ ăn mang qua hải quan. Chuẩn bị đúng mấy điểm đó thì gia đình ăn kiểu Việt gần như trọn vẹn từ tháng đầu.
Gia đình nào sang nước mới cũng mang theo một vali đồ ăn. Không hiếm vali chứa ba ký chà bông, hai hũ mắm ruốc, lạp xưởng, hạt giống rau răm. Kết quả: bị giữ lại ở sân bay, có nơi bị phạt, và phần lớn những thứ đó hoá ra mua được ngay ở chợ châu Á cách nhà vài cây số.
Sự thật trái trực giác là: thiếu nguyên liệu hiếm khi là vấn đề chính. Vấn đề chính là cái bếp. Bếp từ không hợp chảo đáy tròn, máy hút mùi không thông ra ngoài, máy báo khói kêu mỗi lần chiên cá, và hàng xóm gõ cửa vì mùi nước mắm. Bài này đi từ chuyện đi chợ tới chuyện đứng bếp.
Ở nơi mới, mua đồ Việt ở đâu?
Mỗi nước có "địa chỉ ruột" mà người Việt đi trước đều biết. Tên các chuỗi và khu chợ dưới đây là để anh chị có từ khoá tìm kiếm khi tới nơi; mức độ đầy đủ khác nhau giữa từng thành phố.
| Nơi | Chỗ người Việt hay mua | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mỹ | Khu Little Saigon ở Nam California, Eden Center ở Virginia, khu Bellaire ở Houston; chuỗi siêu thị châu Á như H Mart, 99 Ranch | Gần như đủ mọi thứ, kể cả rau thơm tươi và bánh mì kiểu Việt |
| Canada | Chuỗi T&T, các khu chợ châu Á ở Toronto, Vancouver, Montreal | Mùa đông rau thơm đắt và ít |
| Úc | Cabramatta ở Sydney, Footscray và Richmond ở Melbourne | Rau thơm trồng tại chỗ, tươi và đủ loại |
| Đức, Séc | Trung tâm Đồng Xuân ở Berlin, khu SAPA ở Praha | Chợ sỉ do người Việt lập, giá tốt |
| Pháp | Khu quận 13 Paris, chuỗi siêu thị châu Á lớn | Nguồn hàng châu Á lâu đời |
| Bồ Đào Nha, Hy Lạp | Vài cửa hàng châu Á và Trung Quốc ở Lisbon, Athens | Đồ khô đủ, rau thơm Việt hiếm |
| Malaysia, Thái Lan | Chợ địa phương | Rau thơm, gia vị gần như giống Việt Nam |
| Caribbean nhỏ như Grenada | Gần như không có chợ châu Á | Phải tự trồng và mang đồ khô theo đúng quy định |
Ở những nơi không có chợ châu Á lớn, nhóm mạng xã hội người Việt địa phương là nguồn tin tốt nhất: ai đang bán rau nhà trồng, ai nhận làm giò chả, cửa hàng nào vừa về hàng. Bài cộng đồng người Việt ở nơi mới nói rõ nên dựa vào cộng đồng tới đâu.
Thứ gì dễ tìm, thứ gì thật sự thiếu?
Sau vài năm quan sát các gia đình khách hàng, chúng tôi chia nguyên liệu thành ba nhóm.
Dễ tìm gần như mọi nơi có cộng đồng châu Á: nước mắm, nước tương, bánh phở khô, bún khô, bánh tráng, gạo thơm, sả, gừng, tỏi, ớt, đậu phụ, nước cốt dừa, các loại gia vị gói nấu phở, bún bò.
Có nhưng không phải lúc nào cũng tươi hay đúng loại: rau răm, tía tô, kinh giới, ngò gai, lá lốt, bạc hà Việt, bánh phở tươi, bún tươi, giò chả, bánh mì đúng kiểu.
Thật sự khó: thịt cắt kiểu Việt (ba chỉ còn da, xương ống chặt khúc, lòng), cá tươi nguyên con làm sẵn, rau muống ở một số nước ôn đới, trái cây nhiệt đới đúng vị.
Mẹo từ người đi trước:
- Hàng thịt ở chợ châu Á thường cắt theo yêu cầu nếu anh chị nói trước hoặc đặt từ hôm trước. Siêu thị phương Tây thì gần như không.
- Cửa hàng thịt của người Hồi giáo hoặc Đông Âu hay có những phần mà siêu thị bỏ đi: xương, nội tạng, đuôi bò.
- Trồng rau thơm trong chậu ở ban công hoặc bậu cửa sổ: rau răm, tía tô, húng quế mọc tốt trong mùa ấm. Mua cây giống ở chợ châu Á tại chỗ, đừng mang hạt từ Việt Nam sang.
Mang đồ ăn từ Việt Nam sang: chỗ dễ bị phạt nhất
Đây là phần nhiều gia đình vấp nhất, vì quy định nghiêm hơn người ta nghĩ.
| Nơi đến | Quy định chung với hành khách | Chỗ người Việt hay vấp |
|---|---|---|
| Úc, New Zealand | Phải khai báo toàn bộ thực phẩm, thực vật; không khai là có thể bị phạt nặng | Chà bông, lạp xưởng, hạt giống, lá khô, trái cây tươi |
| Mỹ | Phần lớn sản phẩm thịt từ nước ngoài bị cấm; phải khai báo thực phẩm | Khô bò, chà bông, lạp xưởng, nem, trứng |
| Liên minh châu Âu | Hành khách từ ngoài EU không được mang thịt, sữa và sản phẩm từ thịt, sữa | Giò, chả, pate, sữa bột mở hộp |
| Canada | Phải khai báo; nhiều sản phẩm thịt, thực vật bị hạn chế | Hạt giống, trái cây, thịt khô |
Nguyên tắc an toàn: khai báo hết, kể cả khi nghĩ là được phép. Khai báo mà bị tịch thu thì chỉ mất món đồ. Không khai mà bị phát hiện thì có thể bị phạt, bị ghi lại, và lần sau qua cửa sẽ bị kiểm kỹ hơn.
Đồ khô đóng gói công nghiệp có nhãn rõ ràng (gia vị gói, mì gói không có gói thịt, trà, cà phê) thường qua được ở nhiều nước, nhưng vẫn phải khai. Quy định cụ thể thay đổi theo từng thời điểm; hãy kiểm tra trang của cơ quan kiểm dịch nước đến trước chuyến bay.
Cái bếp ở nước mới: nơi xảy ra nhiều "sự cố" nhất
Nồi cơm điện và điện áp. Việt Nam dùng điện 220V. Mỹ, Canada dùng khoảng 110–120V, Nhật dùng 100V. Mang nồi cơm, máy xay từ Việt Nam sang Mỹ thì phải dùng biến áp, hoặc tốt hơn là mua mới tại chỗ. Châu Âu, Úc, Malaysia, Thái Lan dùng điện gần với Việt Nam, chỉ cần đổi đầu cắm.
Bếp từ và chảo đáy tròn. Rất nhiều căn hộ ở châu Âu và Úc chỉ có bếp từ hoặc bếp điện. Chảo gang đáy tròn kiểu Việt không dùng được trên bếp từ. Mua chảo đáy phẳng tương thích bếp từ.
Máy hút mùi không thông ra ngoài. Nhiều căn hộ có máy hút mùi chỉ lọc rồi thổi lại vào phòng. Chiên cá, kho cá, pha nước mắm thì mùi ở lại nhiều ngày, bám vào rèm và sofa — chuyện nhỏ với mình, chuyện lớn khi trả nhà thuê và bị trừ tiền cọc. Bài thuê nhà lần đầu ở nước ngoài có nói về các khoản trừ cọc hay gặp.
Máy báo khói. Ở Mỹ, Canada, Úc, Anh, máy báo khói trong nhà là bắt buộc và rất nhạy. Áp chảo, nướng trong lò có thể làm nó kêu. Ở một số toà chung cư, báo động nối với cả toà. Hãy mở cửa sổ trước khi nấu, và hỏi quản lý toà nhà xem báo động có tự gọi cứu hoả không.
Nướng ngoài ban công. Nhiều toà chung cư cấm nướng than ở ban công. Bếp nướng điện hoặc gas nhỏ có khi được phép, có khi không. Đọc nội quy trước.
Con cái và hộp cơm ở trường
Trẻ mới sang hay gặp một chuyện nhỏ mà đau: mang cơm kiểu Việt tới trường, bị bạn chê mùi. Nhiều trẻ về nhà đòi bánh mì kẹp như bạn, rồi dần ngại món ăn của gia đình.
Vài cách các phụ huynh đi trước đã làm:
- Năm đầu, chọn món ít mùi cho hộp cơm trường (cơm chiên, bánh cuốn, gỏi cuốn không chấm mắm), để món có mùi cho bữa tối ở nhà.
- Nói chuyện với con trước khi đi học về chuyện khác biệt món ăn, để con không bị bất ngờ.
- Mời bạn của con tới nhà ăn món Việt. Khi bạn thích, con tự hào trở lại.
Những chuyện khác của trẻ trong năm đầu, anh chị đọc thêm ở bài trẻ em năm đầu ở trường mới.
Mặt bất lợi và rủi ro cần biết trước
Chi phí. Hàng châu Á nhập khẩu ở nước ôn đới thường cao hơn nhiều so với ở Việt Nam, nhất là rau thơm trái mùa. Gia đình nào cố giữ thực đơn y như ở nhà thì ngân sách ăn uống tăng nhanh. Kết hợp với nguyên liệu địa phương theo mùa là cách bền nhất.
Sức khoẻ. Đổi khí hậu, đổi nguồn thực phẩm, nhiều người lớn tuổi tăng cân hoặc rối loạn tiêu hoá trong năm đầu. Người có bệnh nền nên đi khám sớm và mang theo hồ sơ bệnh án dịch sẵn.
Bẫy "nguyên liệu nhà làm". Mua giò chả, mắm, bánh từ người bán trên mạng xã hội là chuyện bình thường, nhưng những thứ đó không qua kiểm định an toàn thực phẩm. Với trẻ nhỏ và người già, hãy chọn người bán có tiếng, và tránh những món dễ hỏng trong mùa nóng.
Kinh doanh đồ ăn tại nhà. Nhiều người đi theo muốn nấu bán cho cộng đồng. Ở phần lớn nước phát triển, bán thực phẩm cần giấy phép, bếp đạt chuẩn và bảo hiểm. Làm chui có thể bị phạt và ảnh hưởng tới giấy tờ cư trú nếu diện của mình không cho làm việc. QuocTich.com không tư vấn pháp lý kinh doanh; hãy hỏi cơ quan địa phương trước.
Checklist tủ bếp tuần đầu
- [ ] Tìm hai địa chỉ: một chợ hoặc siêu thị châu Á, một hàng thịt chịu cắt theo yêu cầu
- [ ] Mua nồi cơm điện tại chỗ, đúng điện áp
- [ ] Kiểm tra loại bếp, mua chảo phù hợp
- [ ] Hỏi quản lý toà nhà về máy báo khói và quy định nướng ở ban công
- [ ] Mua vài chậu rau thơm và đất trồng
- [ ] Tham gia nhóm người Việt ở thành phố để biết nguồn rau, giò chả, bánh
- [ ] Soạn danh sách món ít mùi cho hộp cơm của con
- [ ] Lưu lại quy định kiểm dịch của nước đến trước mỗi chuyến về Việt Nam
Bước tiếp theo
Trước chuyến bay đầu tiên, hãy bỏ bớt vali đồ ăn. Chỉ mang vài món khô thật sự khó tìm, đóng gói có nhãn, và khai báo đầy đủ. Dành chỗ trong vali cho thứ không mua được ở nơi mới: công thức nấu ăn viết tay của mẹ.
Nếu gia đình đang chọn nơi đến, chuyện ăn uống là một phần của câu hỏi lớn hơn: sống ở đó hằng ngày thật ra thế nào. Anh chị có thể xem các bài trong chuyên mục cuộc sống, như năm đầu ở Lisbon, để hình dung trước.
