Khí hậu và chọn nơi ở: điều người Việt hay đánh giá thấp khi định cư

Tóm tắt nhanh: Người Việt chọn nơi định cư thường hỏi "mùa đông lạnh bao nhiêu độ", nhưng thứ làm nhiều gia đình khổ nhất lại là ánh sáng ngắn mùa đông, nắng nóng trong những căn nhà không có máy lạnh ở Nam Âu, khói cháy rừng và độ ẩm trong nhà. Trước khi chốt một thành phố, hãy sống thử ở đó vào tháng tệ nhất trong năm, không phải tháng đẹp nhất.

Khi ngồi chọn chương trình, các gia đình so sánh kỹ từng đồng: ngưỡng đầu tư, phí luật sư, học phí, giá thuê nhà. Khí hậu thường chỉ được nhắc một câu: "Chỗ đó lạnh không?"

Rồi năm đầu tiên, người ta mới nhận ra khí hậu không phải một dòng trong bảng so sánh. Nó quyết định mỗi ngày trong năm trông như thế nào: mấy giờ trời tối, con có ra sân chơi được không, ông bà có dám đi bộ ra chợ không, hoá đơn điện sưởi bao nhiêu, và tâm trạng cả nhà vào tháng Giêng.

Chúng tôi đã thấy những gia đình chọn đúng nước nhưng sai thành phố — và chỉ vì khí hậu, họ chuyển nhà sau một hai năm. Bài này giúp anh chị tránh điều đó.

Vì sao người Việt hay đánh giá thấp khí hậu?

Có ba lý do.

Thứ nhất, người Việt quen đo khí hậu bằng nhiệt độ. Ở Việt Nam, khác biệt giữa các mùa chủ yếu là nóng hay mát, mưa hay khô. Ánh sáng thì gần như không đổi: ngày dài khoảng 11–13 giờ quanh năm. Không ai trong chúng ta lớn lên với trải nghiệm trời tối lúc 3 giờ rưỡi chiều.

Thứ hai, người ta thường đi khảo sát vào mùa đẹp. Chuyến "đi xem nhà" hay rơi vào mùa hè Canada, mùa xuân Lisbon, mùa đông Dubai. Đó đúng là lúc mỗi nơi đẹp nhất — và cũng là lúc ít nói thật nhất.

Thứ ba, khí hậu đang thay đổi nhanh hơn trí nhớ. Những hình dung "Nam Âu dễ chịu", "Canada mùa hè mát" dựa trên vài chục năm trước. Các đợt nắng nóng, cháy rừng, khói bụi xảy ra dày hơn hẳn trong thập kỷ gần đây.

Ánh sáng mùa đông: thứ ít ai tính mà ảnh hưởng nhiều nhất

Đây là điều chúng tôi muốn nhấn mạnh nhất trong bài.

Càng lên phía bắc, ngày mùa đông càng ngắn. Quanh ngày đông chí (khoảng 21/12), độ dài ban ngày xấp xỉ:

Con số ít nói lên hết. Ở Vancouver hay London, mùa đông còn nhiều mây và mưa phùn, nên ngay cả trong 8 giờ "ban ngày" đó, nhiều hôm trời vẫn xám như lúc chạng vạng. Người đi làm ra khỏi nhà khi trời chưa sáng hẳn và về nhà khi trời đã tối.

Hệ quả là thật: mệt mỏi, buồn ngủ, chán ăn hay ăn nhiều, tâm trạng đi xuống kéo dài — y học gọi là rối loạn cảm xúc theo mùa. Người mới sang từ vùng nhiệt đới thường nhạy hơn người bản xứ. Nhiều bác sĩ ở vùng này khuyên bổ sung vitamin D mùa đông; đó là việc nên hỏi bác sĩ gia đình ngay năm đầu.

Điều nên làm: chọn nhà có cửa sổ lớn hướng nam (ở Bắc bán cầu), gần công viên để đi bộ giữa trưa, và lên kế hoạch một chuyến đi nắng vào tháng Một hay tháng Hai. Nhiều gia đình Việt ở Canada về Việt Nam ăn Tết đúng vì lý do này — không chỉ vì Tết.

Nắng nóng ở Nam Âu: nhà không được xây cho nó

Ngược lại với suy nghĩ phổ biến, nhiều người Việt ở Hy Lạp và Bồ Đào Nha than phiền về mùa hè nhiều hơn mùa đông.

Athens đã trải qua nhiều đợt nắng nóng trên 40°C trong những năm gần đây. Vấn đề không phải ở nhiệt độ ngoài trời — người Việt chịu nóng tốt — mà ở căn hộ. Nhiều chung cư cũ ở Athens, Lisbon được xây để giữ nhiệt mùa đông, thông gió kém, không có máy lạnh sẵn hoặc chỉ có ở một phòng. Nhà ở tầng trên cùng dưới mái bê tông có thể nóng tới mức khó ngủ.

Mùa đông ở đây thì ngược lại: ngoài trời không quá lạnh, nhưng trong nhà lạnh và ẩm vì cách nhiệt kém, hệ thống sưởi yếu. Người Việt ở Lisbon hay kể rằng họ chưa bao giờ thấy lạnh trong nhà như ở đây, dù nhiệt độ ngoài trời cao hơn Toronto rất nhiều. Chi tiết về đời sống năm đầu ở hai thành phố này có trong bài năm đầu ở Lisbon và sống ở Athens khi có Golden Visa.

Câu hỏi nên hỏi khi thuê hay mua nhà ở Nam Âu:

1. Có máy lạnh ở phòng ngủ không, loại nào, bao nhiêu tuổi?
2. Sưởi bằng gì — điện, gas, dầu, hay bơm nhiệt? Hoá đơn mùa đông năm ngoái bao nhiêu?
3. Căn hộ ở tầng mấy, mái có cách nhiệt không?
4. Cửa sổ có kính hai lớp không? Có vết ẩm mốc ở góc trần, nhà tắm không?
5. Chứng nhận hiệu suất năng lượng của căn nhà xếp hạng nào?

Nóng khô, nóng ẩm và "mùa sống trong nhà"

Ở vùng Vịnh, nhịp sống đảo ngược: mùa hè là mùa ở trong nhà, mùa đông là mùa ngoài trời.

Ở UAE, mùa hè từ khoảng tháng 6 tới tháng 9 thường trên 40°C, độ ẩm ven biển cao. Cả thành phố sống trong máy lạnh: nhà, xe, trung tâm thương mại. Trẻ con không chơi ngoài trời vào ban ngày được nhiều tháng liền. Nhiều gia đình nước ngoài rời Dubai về nước hay đi du lịch suốt mùa hè. Ngược lại, từ tháng 11 tới tháng 3 là thời tiết rất dễ chịu. Chi phí điện lạnh là khoản cần tính khi xem nhà; bài sống ở Dubai: chi phí theo tầng có phần này.

Ở Malaysia và Thái Lan, khí hậu gần với miền Nam Việt Nam nên người Việt ít phải thích nghi. Nhưng có một điều người mới hay bất ngờ: khói mù theo mùa. Kuala Lumpur và Penang có những đợt khói mù xuyên biên giới do đốt rừng, đốt đồng ở khu vực, thường rơi vào khoảng giữa và cuối năm. Chiang Mai có mùa khói nặng khoảng tháng 2 tới tháng 4 hằng năm, chất lượng không khí có lúc thuộc loại kém nhất thế giới. Gia đình có trẻ nhỏ hay người bị hen cần cân nhắc kỹ.

Thiên tai: câu hỏi mà khí hậu đang làm thay đổi

Ngày trước, câu hỏi thiên tai chỉ đặt ra với vùng bão. Nay nó rộng hơn:

• Cháy rừng: Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Canada, California, Úc có mùa cháy rừng ngày càng dài. Khói có thể bao phủ thành phố cách đám cháy hàng trăm km. Nhà ở rìa rừng đẹp, nhưng rủi ro cao hơn và bảo hiểm có thể khó mua.
• Bão: vùng Caribbean có mùa bão từ tháng 6 tới tháng 11. Chúng tôi viết kỹ về điều này trong bài sống thật ở Grenada.
• Lũ và mưa cực đoan: ngay cả châu Âu cũng gặp những trận lũ nghiêm trọng trong những năm gần đây. Hỏi bản đồ ngập của khu vực trước khi mua nhà.
• Tuyết và băng: không nguy hiểm với người trẻ, nhưng té ngã trên băng là tai nạn thường gặp của người lớn tuổi mới sang. Chọn nhà gần tiện ích để ông bà ít phải đi xa mùa đông.
• Nắng nóng cực đoan: nguy hiểm thật với người già, trẻ nhỏ, người có bệnh tim mạch, nhất là trong nhà không có máy lạnh.

Chúng tôi không tư vấn bảo hiểm hay bất động sản. Nhưng trước khi mua nhà ở bất kỳ đâu, câu hỏi "khu này có từng ngập, cháy, hay bị bão chưa, và phí bảo hiểm nhà năm nay tăng bao nhiêu" nên đứng cùng hàng với câu hỏi về giá.

Mặt bất lợi khi chọn nơi ở theo khí hậu

Khí hậu quan trọng, nhưng đừng để nó thành tiêu chí duy nhất. Có vài cái bẫy ngược lại:

Chọn thành phố ấm nhất nhưng sai với mục tiêu. Nơi ấm áp không phải lúc nào cũng có trường tốt cho con, việc làm đúng ngành cho vợ chồng, hay lộ trình quốc tịch mình cần.

Tưởng rằng "quen rồi sẽ ổn". Phần đông quen được, nhưng không phải tất cả. Người có tiền sử trầm cảm, người lớn tuổi có bệnh xương khớp, trẻ bị hen cần được xem như trường hợp riêng, không phải "cố gắng thêm".

Ở một nước lớn, khí hậu mỗi vùng khác hẳn nhau. Canada không có "một khí hậu". Vancouver mưa và xám, Calgary lạnh khô và nhiều nắng, Toronto lạnh và ẩm. Úc cũng vậy: Brisbane cận nhiệt đới, Melbourne thời tiết thay đổi liên tục trong ngày. Chọn nước đúng mới là nửa bài toán; chọn thành phố là nửa còn lại.

Về cha mẹ lớn tuổi — nhóm chịu ảnh hưởng khí hậu nhiều nhất — anh chị có thể đọc thêm bài cha mẹ lớn tuổi theo con ra nước ngoài.

Checklist khí hậu trước khi chốt thành phố

Bước tiếp theo

Khi đặt các chương trình cạnh nhau bằng công cụ so sánh các nước, hãy thêm một cột riêng cho khí hậu của thành phố anh chị định sống, không phải của cả nước. Sau đó, trước khi ký bất cứ hợp đồng thuê hay mua nhà nào, dành một chuyến đi vào đúng mùa khó nhất.

Chi phí của chuyến đi thử đó nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí chuyển nhà sau một năm — và nhỏ hơn nữa so với một mùa đông cả nhà cùng buồn mà không hiểu vì sao.